Özəl pensiya fondu: vəsait varislərə ötürülə bilər? Araşdırma

Xəbər verdiyimiz kimi, Azərbaycanda özəl pensiya sisteminin 2026-cı ilin əvvəlindən fəaliyyətə başlayacağı gözlənilir. Bununla da vətəndaşlar pensiya kapitalının bir hissəsini özəl pensiya fondlarına yönəltmə imkanı əldə edəcək. Vətəndaş 50-55 yaşında toplanan pensiya kapitalını birbaşa götürərək biznes və ya hansısa təsərrüfat yarada, ev ala və digər məqsədlər üçün istifadə edə biləcək. Pensiya kapitalının DSMF-də qalan hissəsindən isə təqaüd almaqda davam edəcək. Birbaşa götürüləcək pensiya ödənişinin 50-70 faiz civarında ola biləcəyi bildirilir. Bununla belə, vətəndaşın bu sistemə qoşula biləcəyi və birbaşa pensiya məbləğindən istifadə edə biləcəyi yaş, o cümlədən ödəniləcək birbaşa pensiya məbləği və bəzi digər məqamlar hələlik müzakirə predmetidir.

Millət vəkili Musa Quliyev Bakupost.az-a bildirib ki, özəl pensiya fondlarının yaradılması vətəndaşa alternativ pensiya xidməti göstərmək üçün yeni bir yoldur:

“Hazırda özəl pensiya fondlarının formalaşması istiqamətində işlər davam edir. Bununla bağlı qanun layihəsi Milli Məclisə daxil olduqdan sonra burada incəlikləri araşdırıb detalları haqqında ətraflı danışmaq olar. Ümumilikdə isə konsepsiyanın yaranması müsbət addımdır. Özəl pensiya fondunun yaranması könüllü sosial sığortanın inkişafına təkan verəcək. Vətəndaşlara alternativ pensiya xidməti göstərilməsi üçün şərait yaradacaq”.

İqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov hesab edir ki, özəl pensiya fondlarının fəaliyyəti üçün bəlli dövriyyəyə nail olmaq vacibdir. Müəyyən bir vəsait olmalıdır ki, bu proseslərin təşkili və mənfəətin əldə edilməsi mümkün olsun: “Ölkədə insanlar depozitlərini daha çox qısa müddətli dövrdə banklara yerləşdirir. Uzunmüddətli maliyyə institutlarına etibar aşağıdır. Özəl pensiya fondlarına da münasibət eyni olacaq. Çünki burada etibar vacibdir".

İqtisadçı bildirib ki, özəl pensiya fondlarına yığılmış vəsaitlər dövlət tərəfindən yüz faiz sığortalanacaqsa, insanlar buna etibar edəcək:

" Çünki bu, uzunmüddətli planlama tələb edir. İnsanlar az qala 50 ilə qədər olan dövrü planlamalıdır. Bu müddət yığım edən hər bir şəxs həmin vaxtdan sonra bunun faydasını görməlidir".

İqtisadçı ekspert Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, özəl pensiya fondu paralel və könüllü şəkildə irəli sürülən mexanizmdir. Yəni burada məcburiyyət deyil, könüllülük prinsipi ön plandadır:

“Hər bir əməkqabiliyyətli vətəndaş pensiya yaşına çatana qədər işləyərək özü üçün pensiya kapitalı toplayır. Təqaüdə çıxdıqda isə buna uyğun olaraq pensiya məbləği müəyyən edilir. Ancaq hazırda bu sistem deyil, klassik qaydalar tətbiq olunur. Əslində isə bu gün özəl fondların yaradılması vacibdir. Belə ki, vətəndaş işi müqabilində aldığı aylıq məvacibdən tutulan sosial sığorta haqqını hər ay DSMF-yə ödəyir. Ancaq sonradan ərizə ilə bu quruma müraciət edir və sosial sığortasının yeni fonda köçürülməsini xahiş edir. Bundan sonra həmin məbləğ buraya ödənilir. Burada onun üçün şəxsi hesab açılır və məbləğ burada toplanılır. Vətəndaş pensiyaya çıxdıqda isə onun üçün ödəniş bazasına çevrilir”.

İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli deyir ki, dövlət sığorta fondundan başqa, qeyri-dövlət pensiya fondlarının yaradılması əhalinin seçim imkanlarını artıracaq:

"Sözügedən fondun yaradılması bu sahədə rəqabət mühiti yaradacaq. Rəqabətli mühit də daha yaxşı şərtlərlə müqavilə təkliflərinin artmasına, bu isə inkişafa səbəb olacaq. Fikrimcə, bu sahədə hər hanası bir problemin yaranmaması üçün dövlətin sərt tənzimləmə mexanizmi olmalıdır. Elə olmalıdır ki, özəl fondlar vətəndaşlarla müqavilədə onların hüquqlarını pozmasınlar və problem yaranmasın. Yəni özəl təqaüd fondlarının müflis olma ehtimalı qalmasın. Burada dövlətin əsas sığorta mexanizmləri işə düşməlidir".

İqtisadçı ekspert Eyyub Kərimli bildirib ki, özəl pensiya fondları dövlətin sosial yükünü azaldacaq. Bu əsas üstünlüklərdən biridir: “Bu gün ölkədə Sosial Müdafiə Fondu yalnız dövlətin nəzarətindədir və hər hansısa artım dövlət büdcəsindən maliyyələşir, amma özəl pensiya fondu özü də pensiyalara artım edə bilir: “Digər üstünlük odur ki, gələcəkdə pensiya kapitalının varisliyi təmin edilə bilər. Yəni insan müqavilə şərtlərinə uyğun, tutaq ki, pensiya yaşına çatmasa da, həmin kapitalı öz varislərinə ötürmək imkanı əldə edə bilir. Bu, həm də insan hüquqlarını bir formada təmin edir. Yəni insan istədiyi bir pensiya fondunda öz pensiya yığımlarını tətbiq edir. Mənfi cəhət odur ki, bu, uzunmüddətli prosesdir”.

Sevinc,

BakuPost