Icma.az
close
up
RU
Panama dənizi tarixdə ilk dəfə nəfəs almağı dayandırdı: Bu nə deməkdir?

Panama dənizi tarixdə ilk dəfə nəfəs almağı dayandırdı: Bu nə deməkdir?

Qaynarinfo saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Son 40 il ərzində Panamanın Sakit okean sahilləri mövsümi olaraq dərinliklərdən qalxan, qida maddələri ilə zəngin soyuq sulara güvənib. Lakin 2025-ci ilin əvvəlində bu proses demək olar ki, tamamilə yoxa çıxıb.

Qayanrinfo xəbər verir ki, bu barədə "Ecoticias" yazıb.

Alimlər bildiriblər ki, Panama körfəzində apvellinq prosesi müşahidə tarixində ilk dəfə dayanıb. Onların fikrincə, bu hadisə iqlim dəyişikliyinin tropik dənizləri nə qədər sürətlə qeyri-sabit vəziyyətə sala biləcəyinə dair ciddi xəbərdarlıqdır. 

Adətən nə baş verir?

Qeyd olunur ki, dekabr–aprel aylarında güclü şimal passat küləkləri Panama körfəzi üzərindən əsərək isti səth sularını kənara itələyir və dərinliklərdəki soyuq suların yuxarı qalxmasına şərait yaradır. Bu sular fitoplanktonu və balıqları qidalandırır, eyni zamanda quraq mövsümdə regional dəniz istiliyini yumşaldaraq mərcan riflərini ağarmadan qoruyur.

2025-ci ildə nə baş verdi?

2025-ci il mövsümü isə tamamilə fərqli keçib. Peyk görüntüləri xlorofil səviyyəsinin son dərəcə aşağı olduğunu göstərib ki, bu da okeanın səth qatının tükənməsinin göstəricisidir. Sahə ölçmələri su sütununun güclü şəkildə laylandığını və bu sistem üçün səciyyəvi olan şaquli qarışmanın çox zəif olduğunu ortaya qoyub.

Tədqiqat göstərib ki, regionda tipik apvellinq yanvarın sonlarında başlayır, təxminən iki ay davam edir və suyun temperaturunu 19 dərəcə Selsiyədək endirə bilir. Halbuki 2025-ci ildə soyuma bir neçə həftə gec başlayıb, qısa müddət davam edib və suyu cəmi 23 dərəcəyədək soyudub.

"Smitson” Tropik Tədqiqatlar İnstitutunun bioloqu Aaron O’Di hesab edir ki, "tropik Panama dənizi öz həyati əhəmiyyətli nəfəsini itirib”.

Problem nədən ibarətdir?

Okeanı bu "nəfəsdən” məhrum edən səbəb dərinliklərdə soyuq suyun olmaması deyil, adətən onu yuxarı qaldıran atmosfer mexanizminin sıradan çıxmasıdır. Tədqiqat qrupu müəyyən edib ki, 2025-ci ildə Panama üzərində külək axınları xeyli nadir formalaşıb. Nəticədə şimal küləklərinin ümumi təsiri güclü apvellinqi işə salmaq üçün lazım olan həddə çatmayıb.

Küləklər əsdiyi zaman əvvəlki illərlə müqayisədə oxşar gücdə olsa da, onların tezliyi kəskin azalıb, sakit dövrlər isə uzanıb. Bu da səth sularının isti və laylanmış vəziyyətdə qalmasına səbəb olub.

"Biz ilk dəfə atmosfer və okean dövranı sistemlərindəki dəyişikliklərin həddi aşaraq bioloji məhsuldarlığın azalmasına gətirib çıxardığını müşahidə etdik”, deyə Maks Plank adına Kimya İnstitutundan Ralf Şibel bildirib.

Ekoloji nəticələr

Körfəzdə ekoloji təsirlər sürətlə özünü göstərib. Səthə çatan qida maddələrinin azalması səbəbindən fitoplankton populyasiyaları kiçilib, qida zəncirinin əsası zəifləyib. Skumbriya və sardina ehtiyatlarında, eləcə də kalmarlar və digər molyusklarda azalma müşahidə olunur.

Adətən yuxarı qalxan soyuq suların faydasını görən mərcan rifləri bu dəfə daha güclü istilik stressinə məruz qalıb ki, bu da ağarma riskini və şiddətini artırıb.

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, apvellinq prosesində təkrarlanan pozuntular balıqçılığın uzunmüddətli məhsuldarlığının azalmasına və onsuz da həssas olan mərcan icmaları üzərində istilik stressinin güclənməsinə səbəb ola bilər.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:289
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 09 Yanvar 2026 20:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri