Paşinyandan tarixi qərar: “Soyqırımı” abidəsi sökülür

Son günlər qondarma erməni soyqırımı memorialında aparılan bərpa işləri ilə bağlı foto və videogörüntülər abidənin söküləcəyinə dair məlumatların yayılmasına səbəb olub. 

Hətta təmir adı altında memorial kompleksin bəzi sütunları sökülüb.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, “Hraparak” bu məsələnin Ermənistan ictimaiyyətində narahatlıqla qarşılandığını yazıb. ““Tsitsernakaberd” memorial kompleksində Mülki Müdafiə Nazirliyinin abadlıq adlandırdığı, əsas səbəb kimi hidroizolyasiya və drenaj problemlərini göstərdiyi ehtiyatsız, savadsız, düşünülmüş şəkildə olmasa da, işlər aparılır. Muzeyin direktoru Edita Qzoyanın sözlərinə görə, söküntüdən sonra eyni daşlardan təkrar istifadənin mümkün olub-olmadığını görmək qərarına gəliblər:”Lakin məlum oldu ki, bu mümkün deyil”. 

Belə olan halda, arxitektura quruluşunu tamamlayan üç sütunun dərhal sökülməsilə memorial kompleksə ciddi ziya vurulmasına nə üçün icazə verildiyi məlum deyil. İnternetdə yayılan videolar sübut edir ki, daşlar əvvəlcə çıxarıla bilməyib, ancaq çəkiclə sındırılaraq əzilərək zorla çıxarılıb. 

Memar Anahit Tarxanyanın sözlərinə görə, bərpa işlərinin aparılmasının zəruriliyi barədə ictimaiyyətə öncədən məlumat verilməyib. Layihə tarixçilərin, memarların, inşaatçıların, mühəndislərin, hidrogeoloqların, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin iştirakı ilə müzakirəyə çıxarılmayıb. Qəzet yazır ki, ekspertlər tikinti sahəsinin zəif təchiz olunduğunu və nişanlanmadığını, bütün ərazinin texnikanın yağ ləkələri ilə örtüldüyünü bildirir ki, bu da abidənin təbii daş üzlüyünün müəyyən hissələrinə düzəlməsi mümkün olmayan ziyan vurub. 

Quraşdırılmış dəmir armaturlar daş döşəməyə zərər verən pasla örtüb. Eni 40 sm-ə qədər, uzunluğu təqribən 1,5-1,7 metr olan dirəklərin sındırılaraq götürüldüyü, bütöv hissələrin qırıldığı sübut edilib. Bütövlük və harmoniya pozulacağından nə köhnə sütunları, nə də yeniləri bərpa etmək mümkün olmayacaq. Qeyd edək ki, Ermənistanda qondarma soyqırım abidəsinin sökülməsi məsələsi hələ ötən ilin aprel ayında gündəmə gəlib. 

Baş nazir Nikol Paşinyanın irəli sürdüyü “real Ermənistan” ideyasını tənqid edən yerli media bu prosesin “erməni soyqırımı”na ucaldılmış xatirə abidəsinin sökülməsi ilə nəticələnəcəyini yazmışdı. Analitik Ruben Marqaryan “soyqırım” abidəsinin Paşinyanın “real Ermənistan” siyasətinə zidd olduğunu bildirirdi: 

“Belə çıxır ki, o, təkcə Ermənistanın Baş naziri deyil, komandası ilə birlikdə “real Ermənistan”ın “tarixi Ermənistan”la konseptual döyüşünə rəhbərlik edir”.

Marqaryanın sözlərinə görə, Nikol Paşinyan SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin Ermənistanda milli ruhun yüksəlməsinə dəstək verdiyini düşünür.

“Məqsəd Ermənistanı konseptual olaraq mübarizə apardığı forposta çevirmək olub. Biz hesab edirik ki, Paşinyan “tarixi Ermənistan”a qarşı konseptual mübarizəsində DTK-nın maxinasiyalarının nəticələrini aradan qaldırmağın zəruriliyi qənaətinə gələcək və “soyqırım” abidəsini demontaj edəcək”,-deyə ekspert ötən il mətbuata açıqlamasında qeyd edib. 

Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin mətninin paraflanması, kommunikasiyaların açılmasına dair razılaşma, həmçinin rəsmi İrəvanla Türkiyənin münasibətlərinin normallaşması istiqamətində ciddi addımların atılması “soyqırım” abidəsinin sökülməsi ilə nəticələnə bilər. Çünki Ermənistan Azərbaycanla və Türkiyə ilə yaxın qonşuluq və mehriban dostluq şəraitində yaşamaq üçün türk xalqlarına qarşı düşmənçiliyə səbəb olan bir sıra saxta iddialardan, o cümlədən 1915-ci il hadisələrini soyqırım kimi qələmə verməkdən əl çəkməlidir. 

Türkiyənin Ermənistan qarşısında qoyduğu əsas tələblərdən biri də bununla bağlıdır. Bu baxımdan, sözügedən komlkesin söküləcəyinə dair məlumatlar inandırıcı görünür. Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinin 11-ci bəndində qondarma soyqımının bütün dünyada tanınması qarşıya əsas siyasi vəzifə kimi qoyulur. 1995-ci ildə Ermənistan konstitusiyasının preambula hissəsində Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edilir. 

Yəni uydurma soyqırımı məsələsi Ermənistan konstitusiyasına daxil edilib. Ona görə də Ermənistan Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq üçün konstitusiyaya dəyişiklik etməlidir. 2026-cı ilin sonu-2027-ci ilin əvvəlində Ermənistanda konstitusiya referendumu keçiriləcəyi gözlənilir. 

Preambula hissəsi konstitusiyanın yeni mətnindən çıxarılsa, o halda “soyqırım” məsələsi ilə bağlı hüquqi iddilara xitam veriləcək. Bu halda qondarma soyqırım abidəsinin mövcudluğu konstitusiyaya zidd olacaq. Qeyd edilən məntiqlə “memorial komleksi” referenduma qədər təmir adı altında bağlı saxlanıla və konstitusiyaya dəyişiklikdən sonra sökülə bilər. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az

Açar sözlər: “Soyqırımı” abidəsi Paşinyan qərar