Pis nümunə tez yoluxur

Rus cəmiyyətində etnik ayrı-seçkilik meyli nədən qaynaqlanır?

Böyük alman mütəfəkkiri, estet-filosof İmmanuel Kantın sözüdür: insanlar vərdiş halını almış hərəkət və davranışlarına görə xəcalət hissi keçirməyi yadırğayırlar. Bu isə rus xalqının zərb-məsəlidir: pis nümunə tez yoluxur”. İnsanın mənfi xüsusiyyətlərindən biri də pis istəklərə asanlıqla təslim olmasıdır. Amma təəssüf ki, o, bir çox hallarda içində oturub onu yönəldən cinə qarşı durmağa özündə güc tapa bilmir. Əksəriyyət bunu heç istəmir də...

Kənar müşahidəçiyə ilk baxışda elə görünə bilər ki, son vaxtlar Rusiya cəmiyyətində getdikcə artan etnik ayrı-seçkilik meyilləri narahatlıq doğurur. Amma, əslində, reallıq heç də bundan xəbər vermir. Kremlə yaxın siyasi isteblişmentin bəzi nümayəndələrində deyil, artıq sıravi ruslarda müşahidə olunan etnik dözümsüzlük, miqrantlara qarşı arzuolunmaz yanaşma zərərli, təhlükəli təmayüldən xəbər verir. Bu meyilin ünvanı ölkənin qeyri-rus milliyyətindən olan vətəndaşlarıdır. Onların yeganə “günahı” etnik mənşə və soyadları ilə bağlıdır.

Yekaterinburq şəhərində Yeni il bayramı günlərində baş verən olay azğınlığın növbəti təzahürü sayıla bilər. Tükürpədici olay bundan ibarətdir ki, şəhərin Dəmir yolu rayonunun administrasiya rəhbəri Vitali Perşin sosial şəbəkədə total təqib və təhqirlərlə üzləşib. Buna səbəb onun Rusiya vətəndaşı olan Azərbaycan əsilli bir ailənin uşaqlarının Yeni il arzularını yerinə yetirməsi – onlara hədiyyə verməsi olub. Bu barədə şəhər meriyası məlumat yayıb. Deməli, yeni il ərəfəsində Perşin “Arzular ağacı”ndan 3 uşağın istəklərinin yazıldığı şarları seçir. Azyaşlılar skuter, şirniyyat və əl işləri üçün dəst istəyirmiş. Onları sevindirən rayon rəhbəri Azərbaycan əsilli çoxuşaqlı ailə ilə çay süfrəsinə əyləşir, “V Kontakte” sosial şəbəkəsində bu barədə xəbər paylaşır. Buna cavab olaraq sosial şəbəkədə millətçi xarakterli şərhlər və təhqirlərlə müşayiət olunan çirkli kampaniya başladılır.

Bundan sonra müvafiq açıqlama vermək məcburiyyətində qalan meriya azərbaycanlı ailənin 20 ildən çox Rusiya vətəndaşı, çoxuşaqlı ailənin ən kiçik üzvünün isə eşitmə problemli əlil olduğunu yazır. Ailəsinə qarşı həqarəti götürməyən ata hədiyyələri administrasiya rəhbərinə qaytarmaq istəyir. Əsl həngamə bundan sonra başlayır. Məlumat digər sosial media platformalarında, o cümlədən millətçi kanallarda yenidən dərc edilir və hədiyyələrin niyə rus uşaqlarına deyil, “bəzi miqrantlara” verildiyinə dair qəzəbli ultimatumlar səslənir. Meriya rəsmiləri ailəni hədiyyələrin onlarda qalmasına razı sala bilirlər. Yuxarının göstərişi ilə təhqir və təhdid məzmunlu paylaşımlar da sosial şəbəkədən silinir.

Konkret bu hadisənin Rusiya cəmiyyətində etnik ayrı-seçkiliyin, milli zəmində dözməzliyin təhlükəli meylə çevrildiyini deməyə əsas verir. Əgər bu ölkədə hətta uşaqlar üçün nəzərdə tutulan Yeni il hədiyyələri belə etnik nifrət və təzyiqlərə səbəb olursa, bunu nə ilə izah etmək olar? Bu, nə beynəlxalq hüququn tələblərinə, nə də Rusiya və Azərbaycan arasında münasibətlərin miqyasına və xarakterinə uyğundur.

Milli Məclisin deputatı Elçin Mirzəbəyli Rusiyada azərbaycanlılara, eləcə də qeyri-rus və digər xalqlara qarşı mənfi münasibətlə bağlı dedi: “Bu, imperiya təfəkkürü, postsovet dövründə formalaşmış etnik iyerarxiya, təhlükəsizlik ritorikası ilə şərtlənən yanaşmanın məhsuludur. Çoxmillətli dövlət olduğunu iddia edən Rusiya reallıqda bu müxtəlifliyi idarə etməyə borcludur. Sovet İttifaqı dağılandan sonra müstəqillik əldə etmiş keçmiş müttəfiq respublikalardan Rusiyaya gələn xalqlar, o cümlədən azərbaycanlılar, Mərkəzi Asiya türkləri artıq “ikinci növ insanlar” kimi təqdim olunur. Son illər Rusiyada güclənən ultramillətçilik bu prosesin ideoloji əsasını təşkil edir. Dövlətin rəsmi diskursunda “milli təhlükəsizlik” anlayışları ön plana çəkildikcə, qeyri-rus etnik qruplar bu konsepsiyanın əks tərəfində qalır”.

Deputat Rusiya hüquq-mühafizə orqanlarının qeyri-ruslara qarşı aqressiv münasibətini belə izah etdi: “Etnik mənsubiyyət əsasında profilaktik yoxlamalar, səbəbsiz saxlanmalar, zorakılıq halları, sənədlərlə bağlı məsələlərin qəsdən problemə çevrilməsi və rüşvət mexanizmləri bu siyasətin gündəlik təzahürüdür. Bu diskriminasiyanın səbəblərindən biri də daxili sosial-iqtisadi böhranın etnik faktor üzərinə yönəldilməsidir. Rusiya cəmiyyətində yoxsulluq, regionlararası bərabərsizlik, sosial proqramların həyata keçirilməsi ilə bağlı yaranmış çətinliklər və gələcəyə inamsızlıq fonunda narazılıq miqrantlara qarşı yönəlir. Ultramillətçiliyin çoxmillətli Rusiyada doğura biləcəyi nəticələr isə təhlükəlidir. Bir tərəfdən bu siyasət cəmiyyət daxilində etnik qarşıdurmanı dərinləşdirir, digər tərəfdən federativ quruluşun təməl prinsiplərini sarsıdır”.

* * *

Bu hadisə yadımıza ötən ilin yayında hakimiyyətin etnik təqiblərini, Azərbaycan diasporunun üzvlərini saxlayıb işgəncələrə məruz qoymasını salır. Səfərov qardaşlarının ölümü ilə nəticələnən qanlı reydlər həyata keçiriləndə Kremlin buyruqlu “bek-vokalistləri” ilə yanaşı, sıravi rusiyalılar da hökumətin bu qanunsuz hərəkətlərinə qahmar çıxaraq, azərbaycanlılara qarşı təhqir və təqiblərə qoşulmuşdular.

Mövzu ilə bağlı XQ-yə danışan siyasi şərhçi Azər Həsrət Rusiyada azərbaycanlılara qarşı haqsızlığın, zorakılığın artıq təəccüb doğurmadığını bildirdi: “Rusiyada həmişə qeyri-ruslara qarşı ikili münasibət olub. Cəmiyyətdə qeyri-ruslara etnik nifrəti qızışdıranların məqsədi bəllidir. Amma sıravi rusların bu cür avantüralara getməsinə heç cür haqq qazandırmaq mümkün deyil”.

Sonda onu deməyə əsasımız var ki, Rusiyada azərbaycanlılara və digər qeyri-rus xalqların nümayəndələrinə qarşı diskriminasiya, əslində, Rusiyanı heç də gücləndirmir, əksinə, cəmiyyəti daxildən parçalayır, sosial problemləri daha da dərinləşdirir.

İmran BƏDİRXALI
XQ