PKK nın sonu: Türkiyə və türk dünyası üçün tarixi fürsət

Bu gün Türkiyə tarixində önəmli bir dönüş nöqtəsi yaşanır. PKK illərlə davam edən qanlı mübarizədən sonra rəsmi şəkildə silahı yerə qoyur. Bir neçə ay davam edən dialoqların nəticəsi olaraq qəbul edilən bu qərar yalnız Türkiyə üçün deyil, bütövlükdə region və türk dünyası üçün mühüm geosiyasi və təhlükəsizlik perspektivləri açır. Ona görə də bu gün bütün diqqətlər Şimali İraqda bir qrup PKK-çının silahlarını təhvil verəcəyi məqama yönəlib. 20-30 nəfərlik PKK-çı qrup silahları təhvil verəcək və gəldikləri bölgəni silahsız tərk edəcəklər. Onlarla birlikdə PKK və Kürdüstan İcmalar İttifaqı rəhbərliyindəki şəxslər də qruplaşma ilə silahı yerə qoyacaqlar. Aralarında Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyasının (DEM) üzvlərinin də olduğu bir qrup siyasətçi və ictimai fəal PKK-nın Süleymaniyyə şəhərində planlaşdırılan tərk-silah prosesini izləmək üçün İraqa yollanıblar.

Bəs PKK-nın silahı yerə qoyması Türkiyə və region üçün hansı perspektivlər vəd edir?

PKK-nın fəaliyyətləri nəticəsində onminlərlə insan həyatını itirib, yaralanıb və ailəsindən oğurlanıb dağlara, mağaralara qaçırılıb. Bu da ölkənin iqtisadi, sosial və psixoloji strukturlarında, ələlxüsus cəmiyyətdə dərin yaralara yol açıb. Bu gün silahların susmasıyla Türkiyə yalnız təhlükəsizliyini deyil, həm də daxili birliyini bərpa etmək üçün tarixi bir imkana sahib olur. Xüsusilə cənub-şərq bölgəsində inkişaf layihələrinin sürətlənməsi, investisiya axını və sosial inteqrasiya siyasəti artıq potensial olaraq real müzakirə mövzusuna çevrilir.

Region üçün mesaj: Silah yox, dialoq

PKK-nın tərk-silahı Yaxın Şərqdə illərlə davam edən silahlı qrupların əsas oyunçuya çevrildiyi bir mühitdə ümidverici nümunədir. Bu proses göstərdi ki, hətta ən köklü və silahlı təşkilatlar belə, müəyyən siyasi və sosial zəmin yaradıldıqda danışıqlar masasına gətirilə bilər. Bu hadisə eyni zamanda bölgədəki digər separatçı və radikal qruplara məqsədlərinə çatmağın mümkünsüz olduğu mesajını verir. Ona görə də Türkiyənin PKK problemini arxada qoyması, daha güclü inteqrasiya üçün əlverişli mühit yaradır. Təhlükəsizlik yükünün azalması, diplomatik və iqtisadi fəallığın artmasını, həm də birgə müdafiə təşəbbüslərinin sürətlənməsini mümkün edir. Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığının daha da dərinləşdiyi, Zəngəzur dəhlizi kimi strateji layihələrin həyata keçməsinin daha da reallaşdığı dövrdə terror qruplaşmasının ləğvi, həm də Azərbaycan ərazisində terrora-separatizmə son qoyulandan sonra, yeni dövrdə daha real və mümkün perspektivlərə yol açır. PKK-nın zərərsizləşdirilməsi, həmçinin, xarici güclərin də əlini zəiflədir.

Tərk-silah prosesi: Beynəlxalq hüquq və təcrübə nümunəsi

PKK-nın silahı yerə qoyması yalnız siyasi razılaşma ilə deyil, eyni zamanda hüquqi və texniki mexanizmlərlə müşayiət olunur. Təşkilatın üzvlərinin tərk-silahı, reinteqrasiya proqramları və hüquqi məsuliyyət məsələlərinin necə həll olunacağı bu prosesin uğur qazanmasında həlledici olacaq. Əgər bu model uğurla tətbiq olunarsa, PKK-nın tərk-silahı qlobal terrorla mübarizə tarixində bir dönüş nöqtəsinə çevrilə və presedent yarada bilər. Bu baxımdan, prosesin gələcək mərhələsində ən çox müzakirə ediləcək məsələlərdən biri PKK-nın qurucu lideri Abdullah Öcalanın taleyidir. Təşkilatın lideri Öcalan uzun illərdir İmralı adasında məhbusdur və təşkilat üçün əsas fiqur olaraq qalır. Tərk-silah müqabilində Öcalana hansı hüquqi güzəştlərin ediləcəyi hələ də açıqlanmasa da, bu məsələ cəmiyyətin geniş təbəqələrində ziddiyyətli reaksiyalarla müşayiət olunur.

Lakin istənilən halda PKK-nın silahı yerə qoyması, təkcə silahların susması deyil, həm də ümidlərin danışmağa başladığı bir dövrün başlanğıcıdır. Bu tarixi fürsəti qorumaq üçün həm siyasi və ictimai vəhdət ən vacib elementdir.

Mərahim Nəsib