Politoloq: Paşinyanın Zəngəzur qorxusu təbiidir

Terminə qarşı çıxışın arxasında seçki oyunu durur

 Elçin Xalidbəyli: “Zəngəzur dəhlizi Ermənistanın psixoloji üstünlüyünü dağıdır”

Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı son bəyanatlar regionda siyasi gərginliyi yenidən gündəmə gətirib. Türkiyə xarici işlər naziri Hakan Fidanın layihənin vacibliyini vurğulayan açıqlamasından sonra Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın reaksiyası göstərir ki, rəsmi İrəvan “Zəngəzur dəhlizi” terminindən ciddi narahatdır. Paşinyanın infrastruktur adlarının yalnız Ermənistan tərəfindən müəyyən edilə biləcəyi barədə iddiası, əslində, bu məsələnin hələ də İrəvan üçün həssas mövzu olaraq qaldığını bir daha ortaya qoyur: “Ermənistan ərazisində yerləşən infrastrukturun adlarını yalnız Ermənistan müəyyən edə bilər. Ermənistanda “Sülh dəhlizi” və TRIPP layihəsi mövcuddur, hər hansı digər terminologiya (Zəngəzur dəhlizi – red.) Ermənistan Respublikasına aid deyil”.

Qeyd edək ki, Türkiyə xarici işlər naziri noyabrın 18-də verdiyi açıqlamada Zəngəzur dəhlizinin Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcəyini bəyan edib: “Ərazi (Zəngəzur dəhlizi) Ermənistanda, bunu tələb edən Azərbaycan. Bu, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək. Biz burada onların işini asanlaşdıran tərəfik və Avropadan gələn tranzit marşrutunun əsas quru hissəsini təşkil edən bu sahəyə ehtiyacımız var. Zəngəzur dəhlizi olmadığı üçün Mərkəzi Orta Asiya, Qafqaz və Rusiya ilə quru yolu ticarətini Gürcüstan və İran vasitəsilə həyata keçiririk. Həmçinin dəniz yolu ilə Rusiya limanları, Qara dəniz və digər yerlərdən istifadə edirik. Müharibədən əvvəl daha çox istifadə edirdik. Zəngəzur dəhlizi isə hazırda xüsusilə Azərbaycan və Ermənistan arasında müzakirə mövzusudur”.

İki ölkənin Vaşinqtonda sülh sazişini parafladıqlarını xatırladan Hakan Fidan əlavə edib ki, sazişdə yer almayan iki həll olunmamış məsələ də var:

“Birincisi, Zəngəzur dəhlizi, ikincisi, Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı məsələdir. Bu məsələlər həll olunduqdan və Azərbaycan yekun sazişə imza atdıqdan sonra Türkiyə də Ermənistanla sərhəd qapılarını açacaq”.

Siyasi ekspertlər isə bildirir ki, Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi termininə qoyduğu məna ilə Tramp marşrutunun miqyası üst-üstə gəlmir. Azərbaycan üçün Araz çayı boyunca keçən yol və bu dəhlizin Türkiyə ilə birləşdirilməsi, böyük bir layihənin həyata keçirilməsi Zəngəzur dəhlizi adlanır. Tramp marşrutu isə ancaq 44 km-i əhatə edir. Bu, sadəcə olaraq, Ermənistan ərazisində olan Zəngəzur dəhlizinə daxil olan bir layihədir.

Politoloq Elçin Xalidbəyli Sherg.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, Nikol Paşinyanın və onun siyasi komandasının Zəngəzur dəhlizi termininə qarşı çıxması birbaşa olaraq Ermənistanın daxili auditoriyasına yönəlib:

“Ermənistanda Zəngəzur dəhlizi termininə qarşı çıxmaq, ilk növbədə, Paşinyan hakimiyyətinin öz siyasi mövqeyini gücləndirmək və daxili seçki strategiyasını həyata keçirmək cəhdidir. Bu termin Ermənistan cəmiyyətində qıcıqla qarşılanır və hakimiyyət bunu nəzərə alaraq, öz rəqiblərinə və ictimaiyyətə “Ermənistanın maraqlarını qoruyuruq” mesajını verir. Xüsusilə 2026-cı ildə keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində bu cür açıqlamalar daxili auditoriyanın sakitləşdirilməsi və siyasi dəstəyin artırılması məqsədini güdür”.

E.Xalidbəyli qeyd edib ki, ermənilərin tarix boyu toponimlər üzərində aparmış olduğu manipulyasiyalar və saxtalaşdırmalar, məskunlaşdıqları ərazilərin özlərinə məxsus olduğunu göstərmək cəhdindən qaynaqlanır:

 “Ermənilər özlərinə aid olmayan əraziləri tarixi saxtalaşdırma yolu ilə özlərinə aid etmək istəyirlər. Zəngəzur dəhlizi termininə qarşı çıxmaq da eyni strategiyanın davamıdır. Onlar qorxurlar ki, Azərbaycan gələcəkdə öz haqlı mövqeyində israrlı ola bilər və Zəngəzur dəhlizi üzərindən bütün dünyaya Zəngəzur vilayətinin Azərbaycan ərazisi olduğunu növbəti dəfə sübut etməklə həmin ərazinin sahibinə çevrilə bilərlər. Bu isə Ermənistanın tarixi iddialarına və psixoloji mövqeyinə zərbə vurur. Yəni Zəngəzur dəhlizi məsələsi sadəcə infrastruktur və nəqliyyat problemi deyil. Bu, həm də tarixi, hüquqi və siyasi baxımdan Azərbaycanın haqqının tanınması, eyni zamanda Ermənistanın tarixi saxtalaşdırma cəhdlərinin ifşa edilməsi kontekstində strateji əhəmiyyət daşıyan məsələdir. Zəngəzur tarixi Azərbaycan torpağıdır və bu ərazidən keçən dəhliz də Zəngəzur dəhlizi adlanmalıdır. Ermənistanın həmin terminə qarşı çıxması onların obyektiv reallığı qəbul etməməsi və tarixi saxtalaşdırmaq cəhdindən irəli gəlir və müqavimətin əsas mahiyyəti də məhz bu cür qeyri-ciddi yanaşmalardan qaynaqlanır”.