Icma.az
close
up
RU
Polyak ədəbiyyatının üsyankar səsi Ona niyə Nobel mükafatı verilməmişdi?

Polyak ədəbiyyatının üsyankar səsi Ona niyə Nobel mükafatı verilməmişdi?

Kulis.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Bu gün polyak yazıçı Eliza Orjeşkovanın anım günüdür.

Kulis.az ədibin həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

XIX əsr Polşa ədəbiyyatında cəsarətli qadın yazıçı vardı: Eliza Orjeşkova. O, sadəcə romanlar yazmırdı; o, dövrünün qadın haqları, sosial bərabərsizlik və milli azadlıq ideyalarının ən parlaq manifestlərini yaradırdı. Bu gün Polşa ədəbiyyatının "keşikçi mələyi" və realizm dalğasının öncülü sayılan Orjeşkovanın həyatı və yaradıcılığı, əslində, bitmək bilməyən bir mübarizə romanıdır.

1841-ci ildə zadəgan bir ailədə doğulan Eliza, dövrün bir çox kübar qızları kimi tipik bir təhsil alsa da, daxilindəki üsyankar ruhu heç vaxt gizlədə bilmirdi. Onun həyatının bəlkə də ən böyük dönüş nöqtəsi 1863-cü il Yanvar üsyanı oldu. Polşanın Rusiya imperiyasına qarşı qaldırdığı bu qanlı üsyanda gənc Eliza sadəcə kənardan baxan bir müşahidəçi olmadı. O, üsyançılara sığınacaq verir, onlara tibbi yardım göstərir və hətta üsyanın liderlərindən biri olan Romuald Trauquttu öz malikanəsində gizlədirdi.

Üsyanın amansızlıqla yatırılması Elizanın həyatını alt-üst etdi: yoldaşları sürgün olundu, mülkləri müsadirə edildi və ilk uğursuz evliliyi tamamilə darmadağın oldu.
Orjeşkova Polşa ədəbiyyatında "Pozitivizm" dövrünün ən böyük nümayəndələrindən biridir. O, romantik xəyalların və boş ümidlərin arxasınca qaçmaqdansa, cəmiyyətin real problemlərinə fokuslanmağı üstün tuturdu. Onun yaradıcılığının əsas oxunu iki böyük mövzu təşkil edirdi: qadınların cəmiyyətdəki rolu və yəhudi icmasının inteqrasiyası.

Onun "Marta" (1873) romanı, feminizm termininin hələ tam formalaşmadığı bir dövrdə Avropa miqyasında rezonans doğuran bir əsər oldu. Roman, həyat yoldaşını itirdikdən sonra təkbaşına sağ qalmağa çalışan, lakin cəmiyyətin qadınlara təhsil və iş hüququ verməməsi ucbatından uçuruma yuvarlanan bir qadının faciəsini anladır. Orjeşkova bu əsəri ilə cəmiyyətin üzünə şillə kimi bir sual vururdu: "Qadını sadəcə bəzək əşyası kimi yetişdirib, sonra onu niyə həyatın amansız şərtləri ilə baş-başa buraxırsınız?"

Digər tərəfdən, o, "Eli Makover" və "Meir Ezofoviç" kimi əsərlərində polyak və yəhudi xalqları arasındakı divarları yıxmağa çalışır, dözümlülük və birgəyaşayış ideyalarını təbliğ edirdi. O, ksenofobiyaya və mövhumata qarşı açıq müharibə elan etmişdi.

Eliza Orjeşkovanın yaradıcılığının zirvəsi şübhəsiz ki, "Neman sahillərində" (1888) epopeyasıdır. Lev Tolstoyun "Hərb və sülh"ü rus ədəbiyyatı üçün nədirsə, bu r oman Polşa ədəbiyyatı üçün odur. Müəllif burada Neman çayı ətrafında yaşayan insanların fonunda 1863-cü il üsyanından sonra cəmiyyətin keçirdiyi mənəvi və iqtisadi böhranı, eyni zamanda milli kimliyin qorunması mübarizəsini dahi bir ustalıqla təsvir edir. Əsər təbiət təsvirlərinin zənginliyi, dilinin axıcılığı və personajların psixoloji dərinliyi ilə bir rəsm əsərini xatırladır.

Orjeşkovanın şöhrəti Polşa sərhədlərini çoxdan aşmışdı. Hətta 1905-ci ildə o, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilmişdi. Münsiflər heyətinin bir hissəsi mükafatı onunla digər dahi polyak yazıçısı Henrik Senkeviç arasında bölüşdürmək istəsə də, komitənin qaydalarına görə mükafat tək bir nəfərə – Senkeviçə verildi. Lakin bu, Elizanın dünya ədəbiyyatındakı mövqeyini zərrə qədər də sarsıtmadı.

Ömrünün son illərini Qrodno şəhərində (indiki Belarus ərazisi) xeyriyyəçiliklə, gənc yazıçılara dəstək olmaqla keçirən yazıçı, 1910-cu ildə elə orada vəfat etdi. Onun dəfn mərasimi minlərlə insanın qatıldığı ümummilli bir matəmə çevrildi.

Eliza Orjeşkova sadəcə keçmişin sarı səhifələrində qalmış bir klassik deyil. O, bu gün də qadın azadlığı, bərabərlik və insan ləyaqəti uğrunda yazılan hər bir mətndə yaşayır.

Əgər bu gün onun əsərlərini vərəqləsəniz, XIX əsrin geyimlərini geyinmiş, lakin XXI əsrin beyni ilə düşünən cəsur bir qadının nəfəsini hiss edəcəksiniz.

Məşhur yumorist haqqında qiyabi həbs qərarı çıxarıldı "Paxıllığa kimsə haqq qazandıra bilərmi?" - "Master və Marqarita"dan bir hissə Bütün unudulmuş əlifbalarla susdum sənə... - Səbinə Xasıyevanın şeirləri
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:120
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 18 May 2026 11:34 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see370

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see238

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see236

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see230

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see230

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see226

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see224

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see224

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see223

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see220

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see215

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see210

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see210

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see208

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see208

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see208

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see208

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see205

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri