Professor Ramazan Qafarlı: Folklor xalqın şifahi konstitusiyasıdır

Bakı, 30 yanvar, AZƏRTAC

Əsrlər boyu, hətta yazının meydana çıxmasından əvvəlki dövrdə Azərbaycan dili folklor vasitəsilə dövlətçilik şüurunu qoruyub saxlayıb. “Kitabi Dədə Qorqud” dastanı sadəcə ədəbi bir abidə deyil, həm də idarəetmə, ədalət, torpaq və legitimlik məcəlləsidir. Dədə Qorqudun hər sözü bir hökm, hər duası ayrıca dövlət qərarıdır.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunun "Dədə Qorqud" şöbəsinin müdiri, fəlsəfə elmləri doktoru professor Ramazan Qafarlı ifadə edib.

O əlavə edib: “Dastanlarda torpaq müqəddəsdir: tərk edilmir, qorunur. Atalar sözləri ədalət meyarını müəyyən edir. Dövlət kağız üzərində deyil, söz daxilində qorunub saxlanılıb. Folklor xalqın şifahi konstitusiyasıdır”.

Prezidentin “dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil” ifadəsi folklorun bir dil kimi funksiyasını mahiyyət etibarilə təsdiqləyir. Çünki folklor kimliyi qoruyur, yaddaşı ötürür və milli “biz” məfhumunu formalaşdırır. Bu, filoloji deyil, strateji bir həqiqətdir.

Dilin saflığı folklorun qorunması deməkdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycan dilinin saflığının qorunmasının vacibliyini xüsusi vurğulayır. Bu, sadəcə alınma sözlərdən imtina etmək deyil, dilin özünəməxsus yaradıcı gücünü qorumaq məsələsidir.

Azərbaycan dili obrazlılıq, metafora, emosiyalar və folklor təbəqələri ilə zəngindir. Xalq təfəkkürü həmişə yeni anlayışlar üçün sözlər yaratmaqda mahir olub. “Göz dəydi”, “ürək dağa döndü” və “sözün canı” kimi ifadələr sadəcə linqvistik formalar deyil, psixoloji və fəlsəfi modellərdir.

Folklor dili əsrlər boyu bu saflığın laboratoriyası kimi xidmət edib. Atalar sözləri dili yad təsirlərdən qorumaq üçün bir mexanizmdir.

Mahiyyət etibarilə, Prezidentin ziyalılara müraciəti folklor yaddaşına sadiqlik çağırışıdır. Çünki yad sözlər təkcə dili deyil, həm də yaddaşı yadlaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında mühüm strateji bir xətt var: dil elmin təməlidir. Elmin inkişafı təkcə texnologiyalar ilə ölçülmür. Əgər ana dilində elmi təfəkkür yoxdursa, o, milli ola bilməz. Burada folklor mücərrəd düşüncənin ilkin forması olduğundan yenə də folklor dili əsas rol oynayır. Tapmacalar məntiqi inkişaf etdirir, nağıllar səbəb-nəticə əlaqələrini öyrədir, bayatılar isə konseptual ümumiləşdirmə qabiliyyətini inkişaf etdirir”, - deyə professor Ramazan Qafarlı vurğulayıb.