Putinin qarşısında 3 seçim qalıb

Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq 1659 gündür davam edir. Halbuki Kreml əvvəlcə döyüşlərin sürətlə başa çatacağını gözləyirdi. Qərb qiymətləndirmələrinə görə, Vladimir Putin müharibədə nəticəyə cəmi bir neçə həftə ərzində nail olacağını düşünürdü. Lakin müharibə uzandı və Rusiyanın əvvəlcə elan etdiyi məqsədlərə çatmaq imkanları getdikcə məhdudlaşır.

Azpost.info bildirir ki, bu barədə ABŞ hərbi kəşfiyyatının istefada olan zabiti Conatan Svitt və milli təhlükəsizlik üzrə ekspert Mark Tot “The Hill” nəşrində dərc olunan məqalələrində yazıblar.

“The Economist” daha əvvəl Putinin müharibədə uğursuzluğu hakimiyyəti üçün birbaşa təhlükə kimi qəbul edə biləcəyini yazmışdı. Nəşrin məlumatına görə, Rusiya lideri işğalın ilk günlərində yaxınlarına “Onlar məni asacaqlar” dediyini bildirib.

Tramp vasitəsilə razılaşmaya nail olmaq cəhdi

Kreml üçün ilk və nisbətən az riskli yol Vaşinqton vasitəsilə diplomatik təzyiqi davam etdirməkdir. Moskva Donald Trampın sonda Kiyevi Rusiya üçün əlverişli şərtləri qəbul etməyə inandıra biləcəyinə ümid edə bilər.

Bu yaxınlarda Moskvada Putin ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və prezidentin kürəkəni Cared Kuşnerlə danışıqlar aparıb. Görüşdə Rusiya tərəfini iqtisadi məsələlərlə məşğul olan Kirill Dmitriyev də təmsil edib.

Dmitriyev daha əvvəl Moskva ilə Vaşinqton arasında genişmiqyaslı iqtisadi əməkdaşlıq ideyasını irəli sürüb. O, potensial birgə layihələrin həcmini 14 trilyon dollar qiymətləndirib və onların həyata keçirilməsini müharibənin dayandırılması və Qərbin sanksiyalarının mümkün ləğvi ilə əlaqələndirib.

Lakin Rusiya şərtləri ilə sülhə nail olmaq Ukraynadan ciddi ərazi güzəştləri, ilk növbədə Donbasın Kiyevin nəzarətində olan hissəsindən imtina etməsini tələb edərdi. Müəlliflər hesab edirlər ki, Trampın belə bir qərarı dəstəkləməsi az ehtimal olunur.

Bunun fonunda Putin ABŞ prezidenti ilə təxminən bir saat davam edən telefon danışığı aparıb. Kremlin köməkçisi Yuri Uşakov söhbəti konstruktiv adlandırıb.

Tramp danışıqlardan sonra bildirib ki, müharibənin başa çatması ABŞ və Rusiya arasında münasibətlərin genişmiqyaslı bərpası üçün imkanlar yarada bilər. Onun sözlərinə görə, bu əməkdaşlıqda ticarət və iqtisadiyyat xüsusi yer tuta bilər.

Lakin Svitt və Tot qeyd edirlər ki, belə yaxınlaşmadan əldə edilə biləcək faydalar Ukrayna üçün məqbul şərtlərin yaranacağı anlamına gəlmir.

Avropanın Ukraynaya dəstəyini zəiflətmək cəhdi

İkinci mümkün yol NATO və Avropa İttifaqı ölkələrinə təzyiqin artırılması ilə bağlıdır. Bu halda Moskvanın məqsədi Qərb dövlətlərini Ukraynaya hərbi və texnoloji yardımı azaltmağa məcbur etməkdir. Müəlliflər hesab edirlər ki, Rusiya artıq müxtəlif təzyiq vasitələrini – hibrid əməliyyatları, hərbi nümayişləri və Kiyevi dəstəkləyən dövlətlərə birbaşa təhdidləri birləşdirir.

Məsələn, Moskva Belarusda orta mənzilli ballistik raket kompleksi “Oreşnik”lə silahlandırılmış 101-ci raket briqadasını yerləşdirib.

Bundan başqa, Rusiya tərəfi Berlində Almaniyanın hərbi istehsal müəssisələrinə mümkün zərbələr endiriləcəyi barədə bəyanatlar verib. PUA istehsalı ilə məşğul olan Britaniya şirkətlərinə də təhdidlər səsləndirilib. Moskva Norveçin Rusiya sərhədi yaxınlığında hərbi mövcudluğunu gücləndirməsi ilə əlaqədar mümkün cavab tədbirləri barədə də xəbərdarlıq edib.

Eyni zamanda Putin ABŞ administrasiyasını Rusiyanın Avropa dövlətlərinə hücum etmək niyyətində olmadığına inandıra bilər. Lakin müəlliflərin fikrincə, Kremlin fəaliyyəti bu bəyanatlarla ziddiyyət təşkil edir.

Rusiya ordusunun hücumu davam etdirməsi

Müəlliflərin ən təhlükəli hesab etdiyi üçüncü variant Rusiyanın hücum əməliyyatlarını davam etdirməsidir. Söhbət yay kampaniyasından sonra həlledici nəticənin əldə olunmamasını yeni hücumla kompensasiya etmək cəhdindən gedir.

Bu strategiya davam edərsə, Rusiya qış dövründən yenidən Ukraynanın enerji və digər kritik infrastrukturlarına zərbələr endirmək üçün istifadə edə bilər. Məqsəd əhalinin həyat şəraitini ağırlaşdırmaq və Ukrayna cəmiyyətinə təzyiqi artırmaq ola bilər.

Kreml üçün digər ciddi problem Rusiya ordusunun itkilərinin miqyasıdır. Müəlliflər hesab edirlər ki, Dövlət Dumasına seçkilərdən sonra Moskva 600 minədək yeni hərbçinin cəlb edilməsi zərurəti ilə üzləşə bilər.

Məqalədə qeyd olunur ki, genişmiqyaslı səfərbərlik qərarı seçki kampaniyası başa çatana qədər təxirə salına bilər. Hakimiyyət əhalinin növbəti kütləvi çağırışa mənfi reaksiyasından ehtiyat edə bilər.

Rusiya hərbi komandanlığı Donbasda qarşıya qoyulan vəzifələrin icrası üçün son tarixləri dəfələrlə dəyişib. İlkin proqnozları yeni tarixlər əvəz edib. Hazırda mümkün orientirlər arasında 31 mart 2027-ci il də göstərilir.

Bununla yanaşı, Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutunun ekspertləri hesab edirlər ki, mövcud irəliləyiş tempi qorunarsa, Rusiya qüvvələrinin daha çox vaxta ehtiyacı ola bilər. Ayrı-ayrı qiymətləndirmələrdə bu müddətin hətta 2032-ci ilə qədər uzana biləcəyi ehtimal edilir.

Kreml niyə qələbədən danışmaqda davam edir?

Svitt və Tot diqqəti Rusiyanın hərbi strategiyasının ordunun sayının və artilleriya imkanlarının daha da artırılmasını nəzərdə tutmasına çəkirlər. Lakin resursların artırılması sürətli nəticəyə zəmanət vermir və cəbhədə yeni böyük itkilərlə müşayiət oluna bilər.

Müəlliflər daha bir ssenarini də nəzərdən keçirirlər və onu ən az ehtimal olunan variant hesab edirlər. Putinin müharibənin başa çatdığını elan etməsi, Ukraynaya raket zərbələrini dayandırması və Rusiya qoşunlarını 2022-ci ilin fevralında genişmiqyaslı işğalın başladığı vaxt mövcud olan sərhəd xəttinə geri çəkməsi mümkündür.

Lakin ekspertlərin fikrincə, ABŞ administrasiyası Rusiya rəhbərliyinin prinsipial mövqeyini nəzərə almalıdır. Onlar hesab edirlər ki, Moskvanın “sülh” barədə bəyanatlarının arxasında əslində Ukrayna dövlətinin müstəqil subyekt kimi aradan qaldırılması və onun milli kimliyinin sıxışdırılması məqsədi dayanır.

Müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə, Putinlə ABŞ nümayəndələri arasında təmaslardan sonra Rusiya liderinin irəli sürdüyü şərtlər mahiyyət etibarilə dəyişməyib, sadəcə başqa formada ifadə olunub.

Məqalədə Rusiyanın təklif etdiyi üç günlük atəşkəs də ayrıca nəzərdən keçirilir. Müəlliflər hesab edirlər ki, Moskva bu fasilədən ballistik raket ehtiyatlarını toplamaq üçün istifadə etmiş, daha sonra isə Kiyevə yeni zərbələr endirmiş ola bilər.

Putin cəbhədəki vəziyyət barədə doğru məlumat alırmı?

Müəlliflərin diqqət çəkdiyi digər problem cəbhədəki real vəziyyətlə Rusiya hərbi rəhbərliyinin verdiyi məlumatlar arasında mümkün uyğunsuzluqdur.

Putin Rusiya ordusunun tədricən qələbəyə yaxınlaşdığını düşünməkdə davam edir. Bununla yanaşı, Svitt və Tot ehtimal edirlər ki, generallar prezidentə vəziyyəti olduğundan daha əlverişli təqdim edə bilərlər.

Müəlliflər buna nümunə kimi Donetsk vilayətindəki Svyatogorsk şəhərini göstərirlər. Putin Rusiya qoşunlarının şəhərə nəzarəti ələ keçirdiyini bildirmişdi. Lakin ertəsi gün Ukrayna ordusunun 3-cü Ordu Korpusunun komandiri Svyatogorskun mərkəzindən video yayımlayıb və bununla da Rusiyanın şəhəri ələ keçirməsi barədə bəyanatını şübhə altına alıb.

Məqalə müəlliflərinin fikrincə, Vaşinqton Rusiya ordusunun hərəkətləri ilə yanaşı, Vladimir Putinin münaqişənin davam etdirilməsində şəxsi rolunu da nəzərə almalıdır.

Svitt və Tot hesab edirlər ki, müharibənin davam edib-etməməsini müəyyən edən əsas fiqur məhz Rusiya prezidentidir. Çünki Moskvanın real kompromis axtarmaq əvəzinə hərbi əməliyyatları davam etdirmək qərarı birbaşa Putinin mövqeyindən asılıdır.

AzPost.az