Qarabağ erməni vandallığının yaralarından xilas olur

İrimiqyaslı quruculuq Azərbaycanın “yumşaq güc” diplomatiyasının təsirini artırır

Sentyabrın 11-də Hikmət Hacıyevin rəhbərliyi ilə xarici diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzura 22-ci səfəri Azərbaycanın postmünaqişə strategiyasının tərkib hissəsidir. Səfər tərkibində 58 dövlətin və 9 beynəlxalq təşkilatın təmsilçilərinin yer aldığı 150 nəfərlik nəhəng nümayəndə heyətindən ibarətdir. Məlum kütləvi iştirak beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycanın regionda həyata keçirdiyi quruculuq işlərinə olan yüksək marağını əyani şəkildə təsdiqləyir.

Dünyanın müxtəlif qitələrini təmsil edən diplomatlar sadəcə müşahidəçi qismində çıxış etmir, həm də ölkələrinin rəsmi dairələrinə obyektiv informasiya ötürən mənbə rolunu oynayırlar. Bərpa prosesinin miqyası beynəlxalq mütəxəssislər tərəfindən müasir dövrün ən nəhəng infrastruktur transformasiyası kimi qiymətləndirilir. Səfər proqramına daxil edilmiş Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcər şəhərləri həmin inkişaf dinamikasının fərqli aspektlərini nümayiş etdirir.

Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin səfər çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər dövlətin xarici siyasət kursunun əsas prinsiplərini açıqlayır. Rəsmi məlumata görə, son 6 il ərzində adıçəkilən ərazilərdə görülən işlər əsl dirçəliş, həmçinin sıfırdan yaradılış mərhələsi sayılır. 2020-ci ildən bəri mütəmadi olaraq təşkil edilən ziyarətlər Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa, eyni zamanda, şəffaflıq prinsiplərinə sadiqliyini isbatlayır. Təşkil olunan hər səfər əvvəlkilərdən fərqlənir, çünki qısa müddət ərzində binalar ucaldılır, yollar salınır, infrastruktur şəbəkələri istismara verilir. Diplomatlar mərhələli dəyişikliklərin xronologiyasını ardıcıl olaraq izləyirlər. Bəzi hallarda dağıntıların miqyasını, minalanmış ərazilərin yaratdığı təhlükələri bilavasitə müşahidə edən beynəlxalq ictimaiyyət artıq həmin məkanlarda müasir yaşayış komplekslərinin, məktəblərin, tibb müəssisələrinin fəaliyyətə başlamasına şahidlik edir. Sadalanan faktlar beynəlxalq qurumların, habelə ayrı-ayrı dövlətlərin Azərbaycana qarşı formalaşdırmaq istədikləri qərəzli kampaniyaların əsassız olduğunu tutarlı şəkildə göstərir. Real mənzərəni izləyən səfirlər, hərbi attaşelər, eləcə də təşkilat rəhbərləri vəziyyəti yerində qiymətləndirərək obyektiv hesabatlar hazırlayırlar.

Xankəndi şəhərinə təşkil edilən ziyarət xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Vaxtilə separatizmin mərkəzi sayılan bölgə hazırda mərkəzi hakimiyyətin nəzarəti altında çiçəklənmə dövrünü yaşayır. Əhalinin belə sürətlə əraziyə qaytarılması dövlətin sosial-iqtisadi qüdrətini nümayiş etdirir. Dəmir Yolu Kompleksində gedən işlərin beynəlxalq təmsilçilərə göstərilməsi şəhərin ölkənin ümumi nəqliyyat sisteminə sürətlə inteqrasiya edildiyini təsdiqləyir. Təkcə Xankəndi daxilində deyil, şəhər ətrafında salınan yeni yollar, rabitə xətləri, enerji təchizatı şəbəkələri əhalinin rahatlığını tam təmin etməyə yönəlib. Diplomatlar bərpa prosesinin yalnız binaların inşasından ibarət olmadığını, cəmiyyətin yenidən formalaşmasını ehtiva etdiyini anlayırlar.

Şuşa şəhərinin mədəni irsinin bərpası səfər proqramının ən vacib istiqamətlərindən hesab edilir. Şəhər tarixi memarlıq incisi kimi nəinki regionun, bütövlükdə, Qafqazın mədəniyyət mərkəzidir. Diplomatik korpusun nümayəndələri Şuşada həyata keçirilən restavrasiya layihələri çərçivəsində dini abidələrin necə həssaslıqla qorunduğunu izləyirlər. Məscidlərin, habelə xristian kilsələrinin eyni münasibət ilə təmir edilməsi Azərbaycanın əsrlər boyu qoruyub saxladığı tolerantlıq ənənələrinin sübutudur. Təmir zamanı mütəxəssislər tarixi binaların əsl simasını qorumaq üçün ən xırda nüanslara da diqqət yetirirlər. Mədəni-tarixi irsin bərpası keçmişin qaranlıq səhifələrini silərək, gələcək nəsillərə aydın tarix qoymaq missiyasını daşıyır. Şuşada keçirilən müxtəlif beynəlxalq tədbirlər, media forumları şəhərin əvvəlki şöhrətini geri qaytarır.

Ağdərə və Kəlbəcər rayonlarına edilən ziyarət diqqəti iqtisadi potensialın reallaşdırılmasına yönəldir. Həmin regionların zəngin yeraltı sərvətləri, kənd təsərrüfatı imkanları, habelə turizm potensialı ölkənin ümumi iqtisadi inkişafına xüsusi təkan verəcək. Ağdərə bölgəsində müasir aqrar layihələrin tətbiqi ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına mühüm töhfə sayılır. Kəlbəcərin dağlıq relyefində aparılan mürəkkəb infrastruktur layihələri, uzanan tunellər, çəkilən yollar xüsusi texniki tapşırıqların uğurla icrasını göstərir. Qonaqlara su elektrik stansiyalarının, alternativ enerji mənbələrinin fəaliyyəti nümayiş etdirilir. Region tamamilə “yaşıl enerji” zonası elan edilib, tikilən obyektlər ekoloji təmiz texnologiyalara əsaslanır.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində həyata keçirilən layihələrin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdimatı geostrateji məqsədlərə xidmət edir. Ermənistanla hərbi qarşıdurma mərhələsinin artıq tamamilə başa çatması yeni reallıqların yaranmasına səbəb olub. Təhlükəsizlik təmin edildikdən dərhal sonra başlayan bərpa siyasəti rəsmi Bakının həm hərbi, həm də iqtisadi, diplomatik sahədə üstünlüyünü sübuta yetirir. Beynəlxalq diplomatların davamlı şəkildə azad edilmiş torpaqlara səfərlərinin təşkili regionun gələcək logistik şəbəkələrə inteqrasiyası baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Gələcəkdə xarici təmsilçilərin Naxçıvan Muxtar Respublikasına oxşar xarakterli marşrutla göndərilməsi planlaşdırılır. Naxçıvanın unikal coğrafi mövqeyi yeni tranzit imkanlarının açarını təşkil edir. TRIPP dəhlizinin reallaşdırılması ilə Naxçıvan təcrid vəziyyətindən çıxaraq beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının mərkəzinə çevriləcək. Belə geosiyasi dəyişikliklər Cənubi Qafqazda sülh arxitekturasının təməl daşlarını daha da möhkəmləndirir.

Azərbaycan hökumətinin xarici dövlət təmsilçilərinə yaratdığı açıq qapı siyasəti müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində unikal modeldir. Çox vaxt postmünaqişə dövrünü yaşayan ölkələr ərazilərini xarici nəzarətdən qapalı saxlamağa çalışırlar. Lakin rəsmi Bakı əks yanaşma nümayiş etdirərək, görülən bütün quruculuq tədbirlərini beynəlxalq auditoriyanın ixtiyarına verir. Belə addımlar yüksək inamın göstəricisidir. Xarici müşahidəçilər dağıntılar üzərində ucalan yeni binaları, salınan parkları, tikilən xəstəxanaları və məktəbləri izlədikcə, yerli əhalinin yaşamaq iradəsinin əzəmətini dərk edirlər. Regionda fəaliyyətə başlayan mərkəzlər yalnız yerli tələbatı ödəmir, eyni zamanda, qlobal iqtisadi şəbəkənin həlqəsinə çevrilmək potensialı daşıyır.

Sadalanan faktlar mühüm siyasi qanunauyğunluqları ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi xarici siyasət doktrinası informasiya məkanında mütləq üstünlüyü təmin edib. Cənubi Qafqazın gələcək xəritəsi hazırda həmin infrastruktur layihələrinin nəticələrinə uyğun cızılır. Region yalnız enerji dəhlizlərinin qovşağı olmaqla kifayətlənməyəcək, eyni zamanda, nəqliyyat, mədəniyyət, innovasiya mərkəzinə çevriləcək. Diplomatik heyətin Qarabağa sayca 22-ci səfəri qeyd olunan iddiaların real icra mexanizmlərindən qaynaqlandığını isbatlayır. İnkişafın indiki tempi yaxın gələcəkdə azad edilmiş torpaqların ölkənin əsas iqtisadi arteriyasına çevriləcəyinə zəmanət verir. Yeni era yaranıb, həmin onun memarı isə qarşıya qoyulan tapşırıqları müvəffəqiyyətlə icra edən, iradə nümayiş etdirən müstəqil, qüdrətli Azərbaycandır.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ