Qaydasızlıqlar dolanbacında yeni qaydalar

Kim düzüb qoşur, kim icad edir qayda adında qaydasızlıqları, bilmirəm. Fikirimcə ötən hər gün biz uçuruma sürüklənir, fəsadlarını heç vaxt aradan qaldıra bilməyəcəyimiz simasızlığa yuvarlanırıq. Əgər gecə saat ikidə yol polisi kənddə ot sahəsində ot bağlayan traktoru saxlayıb, sənəd tələb edirsə, işıq farasının birinin zəif olduğunu əsas gətirərək traktoru duracağa aparmağı əmr edirsə, vallah bu məqamda artıq deməyə söz tapmırsan. Kənd adamları yaxşı bilir ki, yonca otunun bağlanması gecə saatlarında mümkündür. Əks təqdirdə otun gülü tökülər, keyfiyyəti aşağı düşər. Bir parça çörəyi üçün traktorçu da min əziyyətlə gözündən yuxu tökülə-tökülə zəhmətə qatlaşaraq öz ruzisini qazanır. Tarlaya təşrif buyuran polis haqsızlıq edərək adını haqq qoyduğu “haqqını” alıb, gedir.

Əslində bu bədbəxt polis də öz kefindən beləcə gecə ovuna çıxmır. O, günün axırına rəisinə veriləcək bir günlük rüşvətini tam düzəldə bilmədiyindən gecə tarla-tarla gəzməyə məhkumdu. Belə qəbul olunub, qayda belədir deyə.

Hətta bu “qaydalar” ölkənin işlək, qüvvədə olan qanunlarına da meydan oxuyur. Qanunda açıq-aydın yazıldığı halda ona məhəl qoyulmadan hərə öz qaydasını tətbiq edir.

Ümumi yox, konkret baş verən hadisələrə fokuslanaraq faktlara diqqət yetirək. Mövcud qanuna görə işçi məzuniyyətə çıxmağına beş iş günü qalmış işlədiyi müəssisədən məzuniyyət pulunu almalıdır. Daha doğrusu müəssisə işçinin pulunu ödəməlidir. Müəllim məzuniyyətə çıxandan üç sutka sonra ödənişinin kart hesabına oturması haqqında bildiriş alır. Amma… məlum olur ki, hesabı aktiv deyil. Banka yaxınlaşır. Ədəb-ərkanla növbə götürür, saatlarla vaxt itirir, sonda məlum olur ki, onun bank kartının vaxtı bitib. Yenisini isə işlədiyi müəssisə hələ sifariş verməyib. 10-15 gün gözləməli olacağını bildirirlər. Alternativ təklif də var. Ərizə ilə müraciət etsə, nəğd şəkildə pulunu ala bilər. Amma… yenə bir amma. Bu halda bank ona verəcəyi məbləğin iki faizini öz nəfinə tutacaq. Müştərisi olduğu bankın heç bir qanun tanımayan daxili qaydasına rəğmən.

Əgər nazirə rəsmən müraciət etsə,15 iş günü müddətinə cavab alacaq ki, haqlısız. Pozulmuş hüquqlarının bərpasına görə isə məhkəməyə müraciət etməyi tövsiyyə edəcək. İki aylıq məhkəmə süründürməçiliyində udarsa müəssisənin hansısa mühasibinə töhmət verilə bilər. Beləcə məzuniyyəti bitər və doğma məktəbi yenidən onunu saysız-hesabsız qayğılarının qoynuna alar.

Başqa bir qaydasızlıq. Səhər saatlarında əyləşib bir stəkan çay içmək istəyirəm. 20-25 yaşlı gənc yaxınlaşıb salamsız-filansız “bizdə çay dəzgahladır” – deyir. Bilmirəm gülüm, ya neyniyim. Paytaxtda, şəhərin göbəyində müasir geyimli gənc dəstgahla dəzgahın fərqini bilmədən bir güllə ilə iki əsəb sinirimə birdən zərbə vurur. Ana dilimizi qanmazcasına təhqir etməklə, minimum əmək haqqı 400 manat olan ölkədə bir çay içməyə məcburi qaydada həmən minimum əmək haqqının 10-12 faizi məbləğində xidmət təklifi etməklə. Kim qoyub bu qaydanı, harda yazılıb ki, müştəri sadə çay istəsə ona rədd cavabı verilməlidir. Düzdür biz bazar qanunlarının hökm sürdüyü cəmiyyətdə yaşayırıq. Sahibkar iaşə müəssisəsində öz qaydalarını tətbiq edə bilər, amma bir şərtlə. Müştəri həmin sahibkarın restoranına daxil olub, bir stəkan adi su belə sifariş verə bilər.

Müştəri mütləq burda sahibkarın zorla təklif etdiyi xidməti qəbullanmaq məcburiyyətində qalmammalıdır.

Bütün bu sadaladıqlarım bir sutka ərzində gözlərimin önündə, fərqli məkanlarda baş verən real mənzərələrdən epizodlardır. Və bütün bu qaydasız qaydalarla rastlaşdıqlarımın bir növ finalına gəlib çıxmağımın ən dözülməzi baş verdi.

İstiqlaliyyət küçəsi ilə İçəri Şəhər qala divarları arasındakı təxminən 80-100 metrlik məsafənin 20-30 metrliyi bağdır. Metro çıxışı ilə filarmoniyaya qədər ərazidə iki-üç iaşə obyekti, səki önündə isə skamyalar sıralanır. Oturacaqların birində əyləşib, mənə yenicə hədiyyə edilmiş kitabı vərəqləməyə başlamışdım. Əks tərəfdəki oturacaqda iki nəfər yaşlı insan oturdu. Həmin skamyaya gün düşürdü. Qeyri-ixtiyari onların yorğun və narahat simasına diqqət yetirdim. Açıq aydın qonaq olduqları hiss olunurdu. Asiyalılara məxsus antropoloji üz cizgilərindən şəhərin müsafirləri olduğunu artıq yəqin etmişdim. Mənə sarı boylandıqlarını görüb, skamyanın bir kənarına çəkildim. Əvvəl kişi gəlib oturdu. Narahatlıqlarını başa düşdüm deyə, dedim ki, mən qalxım xanım da gəlib əyləşsin. Bura kölgədir. Qalxmağıma etiraz etdi. Özbəkcə xanımına qorxma gəl bura deyən adam məndə açığı maraq oyatdı. Söhbət əsnasında onların ər-arvad olduqlarını, Özbəkstanın Buxara viləyətindən Bakıya turist kimi gəldiklərini öyrəndim. Müsahibimin yaşını belə bildim. 67 yaş, xanımının isə 66 yaşı olduğunu dedi. Görünür isti və mehriban ünsiyyət mühiti yarada bildiyimdən özbək qonaq gileylənməyə başladı. Şəhəriniz çox bahalıqdır, burada bir stəkan çay içməyin puluna Özbəkstanda iki həftə yaşamaq mümkündür. Üstəgəl burda hər yerdə adamı aldadırlar. Oteldə, bulvarda, taksidə…

Yavaş-yavaş çöhrəmə xəcalət təri çökürdü. Mənsub olduğum millətimin taksiçisinin, ofsyantının əcnəbi qonağı aldatdığına, pul hərisliyimizin ifrat eybəcərliyimizə çevrilməsinə görə utanırdım.

Onları evimə qonaq dəvət etdim. Hər yerdə pis də var, yaxşı da deyərək vəziyyətdən çıxmağa çalışdım. Dəvətimi qəbul etmək istədiyini hiss edirdim. Düşünürdüm ki, necə edim onlar bütün rastlaşdıqları neqativləri unutsunlar. Bu vaxt qadın özbək dilində ərinə dedi ki, lazım deyil. Biz rus dilində danışıdığımızdan yazıq qadın elə zənn edirdi ki, ərinə dediyini mən başa düşmürəm.

Yox-yox telefon nömrəni vermə! Bunların hamısı eynidir deyib ərinə sığınan qadının üzündəki həyəcan məni sarsıtdı.

Xüdafizləşib uzaqlaşdım. Öz-özümə deyinə-deyinə. Əlinə düşən fürsətdən yararlanıb, qaydasızlığı qayda edən soydaşlarımın xəcalətini özümlə götürüb uzaqlaşdım. Böyük əminliklə ki lap yaxınlıqda xəcalət yükümün üstə bir şələ də yüklənəcək…

Pərviz Yəhyalı

Gununsesi.info