Qədim alban irsi və saxtalaşdırılan tariximiz Ağoğlan monastırı

Bakı, 19 fevral, AZƏRTAC

Ermənistanın Azərbaycanın mədəni irsinə qarşı iddiaları son illər daha geniş xarakter alıb. Xüsusilə, 30 ilə yaxın işğal altında qalan Azərbaycan ərazilərində abidələrin hamısını erməni mədəni dəyərləri kimi təqdim etmələri nə əxlaqa, nə də mədəniyyətə sığmır. Erməni iddiaları sırasında Ağoğlan monastırının adı son illər daha tez-tez səslənməyə başlayıb. Laçın rayonunun Kosalar kəndindəki Ağoğlan monastırı işğal dövründə “Tsitsernavank” adlandırılaraq, erməni kilsə tikintisinin şah əsərlərindən biri kimi beynəlxalq mətbuata təqdim edilib.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov deyib.

O bildirib ki, abidə Laçın rayonunun Laçın-Minkənd şose yolunun 30-cu kilometrliyində, Qaraçorlu mahalının ən qədim yaşayış məntəqələrindən olan Kosalar kəndinin yaxınlığında dağətəyi ərazidə yerləşir. Ərazisi iki hektara yaxındır.

F.İsmayılov qeyd edib ki, elmi mənbələrdə Kosalar kəndindəki Ağoğlan məbədi V-VI əsrlərə aid alban monastırı kimi göstərilir. Bu möhtəşəm monastır alban xristian memarlığı abidələri içərisində önəmli yer tutur. Lakin bəzi mötəbər mənbələrdə bu qəsrin xristianlıqdan öncə mövcud olan başqa bir qəsrin xarabalıqları üzərində tikildiyi barədə məlumatlar var. Abidənin memarlıq quruluşu üzərində bu hal özünü qabarıq şəkildə indi də özünü büruzə verməkdədir. İlkin ehtimallara görə, monastırın yerləşdiyi ərazi xristianlıqdan öncə insanların etiqad və inamla bağlı ibadət və sitayiş etdikləri pir, ocaq yeri olub. Ağoğlan monastırı qədim pir yerinin yanındakı qəsrin xarabalıqları üzərində inşa edilmiş qədim alban məbədidir. “Ağoğlan” adının yerli əhalinin astral dini görüşləri ilə bağlı olduğu və Günəşə, oda sitayişlə əlaqədar olduğu barədə fikirlər söylənilir.

“Qafqaz Albaniyasında IV əsrdə xristianlıq dövlət dininə çevriləndən sonra xalqın qədim inanc yerləri üzərində kilsələr, monastırlar tikilməyə başlamışdı. Bu hal Ağoğlan qəsrindən də yan keçməmiş, belə ki, qədim məbədin xarabalığı üzərində tikilən Ağoğlan kilsəsi, daha sonrakı mərhələlərdə monastır kompleksinə çevrilmişdir. Buna görə də Qafqaz Albaniyasındakı erkən xristianlıq dövrünə aid bütün alban kilsələri kimi Ağoğlan monastır kompleksi də bütpərəst məbəd elementləri daşıyan, qədim kult simvolikaları ilə zəngindir. O zaman sual oluna bilər. Ağoğlan kimdir? Rəvayətə görə, hələ xristianlıqdan öncə Ağoğlan yerli əhalinin müdafiəçisi, qəhrəman atlı süvari olmuşdur. Döyüşlərin birində o, qəhrəmancasına həlak olub və onun şərəfinə tikilən qəsrdə dəfn edilib. Məhz bu səbəbdən qəsr ocaq, pir kimi əhali tərəfindən ziyarət olunmağa başlayıb. Ağoğlan məbədinin eramızın II-IV əsrində inşa edilməsi, abidə kompleksinin xristianlığa qədərki dövrə aid olması barədə xeyli arxeoloji və etnoqrafik dəlillər mövcuddur. İşğaldan öncə Ağoğlan məbədinin həyətində xristinalığaqədərki dövrə aid düzbucaqlı çərçivə içərisində cızma texnikası ilə işlənmiş, dörd qadın təsvirinin görüldüyü stella olmuşdur. Yüksək təpədə daş hasarla əhatələnmiş Ağoğlan pirində qədim qəbir yerinin yanındakı yeganə ağac da kult yeri olub. Bütün Azərbaycan pirlərində olduğu kimi, bu ziyarətgaha da gələnlər ağaca müxtəlif parçalar bağlayar, şam yandırardılar. Ağoğlan piri monastırın içində toxunulmaz olaraq qalmışdı. 1836-cı ildən sonra kilsə fəaliyyət göstərmədiyi dövrlərdə belə kompleks yerli əhali tərəfindən pir, ocaq kimi ziyarət olunurdu”, - deyə o əlavə edib.

Tarixçi vurğulayıb ki, Ağoğlan monastırı işğal dövründə bir sıra dəyişikliklərə məruz qalıb. Belə ki, Ermənistanın dövlət qurumları tərəfindən Ağoğlan monastırının adı 1999-cu ildə qeyri-qanuni dəyişdirilərək “Tsitsernavank” adlandırılıb. Həmin ildən etibarən abidə bu adla Ermənistanın Mədəniyyət Nazirliyinin tarix və mədəniyyət abidələrinin qeydiyyatı kitabına daxil edilib. Kompleksin giriş qapısından əsas binaya tərəf istiqamətdə qoyulmuş stella ermənilər tərəfindən götürülərək naməlum istiqamətə aparılıb və ya məhv edilib. Monastırın kilsəsi “təmir edilib”, yan divar deşilərək iki qapı, qapıların yuxarı hissəsinin şimal tərəfində içəriyə işıq düşməsi üçün iki əlavə oyuq açılıb. Çardağın üstü qırmızı kirəmitlə örtülüb, çardağın yanlarına gips materialından ensiz şəbəkə əlavə edilib. Kilsənin sağ divarına bitişik 3 yardımçı otağın memarlıq quruluşu dəyişdirilib, otaqların zirzəmiləri ləğv edilib, ara divarları götürülərək ümumi zala çevrilib. Yaradılan bu zaldan işğal dövründə muzey kimi istifadə olunub. Giriş qapısının sağ tərəfində içəridə inşa edilmiş üç otaq isə sökülüb. Giriş qapısının sol tərəfdə mühafizə divarları dağıdılaraq ikitaylı darvaza quraşdırılıb. Kilsənin sağ divarının yanında 2005-ci ildə monastıra aid olmayan 3 qəbirə oxşadılan daşlar quraşdırılıb. Bu yerə düzülən daşların monastıra heç bir aidiyyəti yoxdur. Onların hər üçü bu ərazidən götürülməlidir. Abidənin daxili interyerində, 26 alban simvolu və yazı nümunələri dəyişdirilib, bəzi orijinal bədii nümunələr isə tamamilə silinib.

“Ermənilərin Ağoğlan monastırı üzərində apardığı işlər beynəlxalq hüquqa görə vandalizm aktıdır. Vandalizm aktları isə beynəlxalq qanun və konvensiyalara görə yolverilməzdir”, - deyə F.İsmayılov əlavə edib.