Qərb mətbuatı Tramp Putin danışığı barədə nə yazır?

ABŞ prezidenti Donald Tramp və Rusiya prezidenti Vladimir Putin arasında telefon danışığı Qərbdə böyük müzakirələrə səbəb olub. 

Məsələn, CNN-in redaksiyasında deyilir ki, Trampın Putinlə telefon danışığından sonra ABŞ və Avropa arasında münasibətlər heç vaxt əvvəlki kimi olmayacaq. Məqalədə qeyd olunur ki, fevralın 12-də transatlantik münasibətləri kökündən dəyişdirən iki geosiyasi zərbə baş verdi. Birincisi, Donald Trampın Vladimir Putinlə telefon danışığı Rusiya liderini çətin vəziyyətdən xilas etdi, çünki onlar Ukraynada müharibəyə son qoymaq planlarını müzakirə ediblər və prezidentlərin qarşılıqlı səfərləri barədə razılığa gəliblər.

İkincisi, ABŞ Müdafiə Naziri Pit Heqset Brüsselə səfər edib və Avropa müttəfiqlərini “qitədə adi silah təhlükəsizliyinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə” çağırıb. Heqset NATO-ya sadiqliyini bir daha təsdiqləsə də, nəsə əsaslı şəkildə dəyişdi.

CNN-nin analitik yazısında qeyd olunur ki, Amerika müdaxilələri Avropada başlayan iki dünya müharibəsində qalibiyyət gətirdi və sonra sovet təhlükəsi qarşısında qitənin azadlığını təmin etdi. Lakin Tramp seçki kampaniyası zamanı müdafiəyə az sərmayə qoyan alyans üzvlərini müdafiə edə bilməyəcəyini söylədi.

Məqalədə qeyd olunur ki, transatlantik münasibətlərdə yeni reallıq üçün ilk sınaq Ukraynadakı vəziyyət olacaq. Çərşənbə günü Tramp Zelenskiyə zəng edib, lakin belə bir qorxu var ki, Amerika prezidenti Rusiyanın xeyrinə bir qətnamə hazırlayacaq. Jurnalistlərdən birinin Ukraynanın sülh danışıqlarında bərabərhüquqlu tərəfdaş olub-olmayacağı ilə bağlı sualına Tramp “Bu, maraqlı sualdır” cavabını verib və öncədən ətraflı düşünərək əlavə edib ki, “mən dedim ki, bu, yaxşı müharibə deyil”.

Heqset isə daha açıq danışıb. O, ABŞ-ın danışıqlar üçün başlanğıc nöqtələrini ortaya qoyub: Ukrayna 2014-cü ildə Krımın işğalından əvvəl öz sərhədlərinə qayıda bilməz, NATO-ya qoşula bilməz və ABŞ qoşunları hər hansı bir sülhə zəmanət verən təhlükəsizlik güclərində heç bir rol oynamayacaq. İstənilən sülhməramlı qüvvələr Avropa və qeyri-Avropa qoşunlarından ibarət olmalı və NATO-nun qarşılıqlı müdafiə bəndinə şamil olunmayacaq, yəni ABŞ Moskva qüvvələri ilə toqquşma zamanı onu xilas etməyəcək.

CNN-in yazır ki, dünən Putinin işğaldan sonra ən yaxşı günü idi, çünki bu, Ukraynanın bir çox istəklərini məhv etdi. Heqset, sadəcə realizmi yaydığını iddia etdi. Və o haqlıdır. ABŞ və Avropada heç kim vaxtın 2014-cü ilə qaytarıla biləcəyini düşünmürdü. Ukrayna isə Qərbin milyardlarla dollar yardımına baxmayaraq, döyüş meydanındakı torpaqlarını geri ala bilmədi.

Bununla belə, bu cür məsələləri gündəmdən çıxarmaqla, güman edilən ali vasitəçi Tramp ukraynalıları köhnə dostu Putindən güzəşt əldə etmək üçün istifadə oluna biləcək sövdələşmədən məhrum etdi. Hələlik Tramp Rusiyanın səbəbsiz işğalından əldə etdiyi qənimətləri saxlamasına etiraz etmir. Bu təəccüblü deyil - çünki Rusiya kimi Amerikanın da indi böyük dövlətlərin öz regional təsir zonalarında ekspansionizm hüququ olduğuna inanan bir prezidenti var. Lakin Rusiyanı “əlverişli həll” ilə mükafatlandırmaq fəlakətli presedent yarada bilər.

CNN əlavə edir: “ABŞ və Rusiya arasında telefon danışığı və Trampın yaxın vaxtlarda baş tutacağını dediyi Səudiyyə Ərəbistanında Putinlə gözlənilən sammit onun təkcə Zelenskini deyil, Avropanı da razılaşmadan kənarlaşdırdığına işarə ola bilər”.

Britaniyanın “The Telegraph” qəzeti yazır ki, Trampla Putinin dünənki söhbəti bundan sonra Ukrayna ilə bağlı bütün məsələlərin Kiyev və Avropa İttifaqının iştirakı olmadan həll olunacağına işarə edir. Əslində bu, Putinin dünyagörüşü üçün böyük qələbədir. O, həmişə bəyan edirdi ki, başqalarının taleyini həll edən dövlətlər həqiqətən də suverendirlər. Putin həmişə hesab edirdi ki, Rusiya, ABŞ və Çin dünyanın qalan hissəsini öz aralarında bölüşdürməlidirlər, ona görə də Putin birbaşa Kiyevlə deyil, yalnız Vaşinqtonla əlaqə saxlamağa hazır idi.

Jurnalistlər yazır ki, Brüssel və London öz müqəddəratlarını seçmək istəyirlər, yoxsa Vaşinqton və Moskva hər şeyi həll etsinlər, buna görə də Avropa müdafiə sənayesinə daha çox sərmayə qoymalıdır. Ukrayna artıq Avropanın ən döyüşə hazır və döyüş qabiliyyətinə malik ordusuna malikdir. İndi sözünü tutmaq və Xarkovdan Kerri qraflığınadək, Qara dənizdən Barents dənizinə kimi müdafiəsini gücləndirmək Aİ-nin öhdəsindədir.

Amma sikkənin başqa tərəfi də var. Bir neçə ildən sonra Putin yenidən gücünü toplayıb Ukraynanı işğal edəcək. Bu dəfə həm Xarkov, həm də Kiyev düşəcək. Sonra 5-ci maddənin tətbiq olunmadığına əmin olduqdan sonra NATO ölkələrinə gedəcək. Məhz o zaman Aİ ölkələri və Böyük Britaniya özlərini Rusiyada tez-tez danışılan “Avropa təhlükəsizliyinin yeni arxitekturasında” tapacaqlar.

“The Financial Times” yazır ki, Trampın Putinə zəngindən və ABŞ prezidentinin Ukraynanı Rusiya ilə danışıqlardan kənarda saxlamaqla razılaşmasından sonra Avropa liderləri özünə gələ bilmirlər. Avropa liderləri Donald Trampdan Ukraynanın yenidən qurulması üçün pul ödəməli olduqlarını və hətta iştirak etmədikləri sülh sazişini dəstəkləmək üçün orada qoşun yerləşdirməli olduqlarını deyəcəyini gözləyirlər. Bu barədə nəşrə bir neçə yüksək vəzifəli Avropa rəsmisi məlumat verib.

“Amerikalılar müharibə ilə bağlı əsas geosiyasi məsələlərin həllində Avropanın rolunu görmürlər. "Bu, əsl birlik sınağı olacaq",- yüksək rütbəli AB rəsmilərindən biri deyib. “Tramp bizi yalnız pul mənbəyi kimi görür. Düzünü desəm, bu pulun müqabilində danışıqlar masasında hansı yeri alacağımız barədə dəqiq bir anlayışımız yoxdur”, - o əlavə edib.

İspaniyanın xarici işlər naziri José Manuel Albarez FT-yə deyib: "Bu qeyri-müəyyənlik və dəyişiklik dövründə avropalıların baş verənlərlə bağlı ümumi anlayışa sahib olması həmişəkindən daha vacibdir".

Buna baxmayaraq, nəşrin qeyd etdiyi kimi, Avropa hakimiyyəti Ukrayna məsələsində ABŞ prezidenti ilə əməkdaşlıq qurmaq cəhdlərindən əl çəkmir. Vəziyyətlə tanış olan Qərb rəsmisi deyib: “Aİ qurumları hələ də Trampla birbaşa danışa biləcək birini tapmağa çalışır”.

Prezident Donald Trampın ilk administrasiyasında milli təhlükəsizlik müşaviri vəzifəsində çalışan Con Bolton isə şərhlərində daha da irəli gedib. CNN xəbər verir ki, o, Trampın Ukraynanın taleyi ilə bağlı danışıqlardan əvvəl Putinə “əslində, təslim olduğunu” qeyd edib.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ