Icma.az
close
up
RU
Qeyri səlis məntiq və nitq dil kitabı dəyərli mənbə kimi Əli Abbasov yazır

Qeyri səlis məntiq və nitq dil kitabı dəyərli mənbə kimi Əli Abbasov yazır

Unikal.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Akademik Kamal Abdulla və AMEA-nın müxbir üzvü Rafiq Əliyev dünya şöhrətli azərbaycanlı alim Lütfi Zadənin məşhur qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin dərinliklərinə enərək, bu nəzəriyyəni ictimai elm sahələrinə uğurla tətbiq etməkdədirlər. Müəlliflərin "Kitabi-Dədə Qorqud" və qeyri-səlis məntiq" kitabından sonra qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsini sosial elmlərə tətbiq edən yeni nəşri - "Qeyri-səlis məntiq və nitq-dil" kitabı elmi ictimaiyyət və ziyalılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Qeyri-səlis məntiq daha təkmil nəticələrə və qaydalara əsaslanan proqramlaşdırma ilə daha yaxşı inteqrasiyaya imkan verən evristik yanaşmadır.

"Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabının Azərbaycan dilində süni intellekt sistemləri və chatbotların yaradılmasındakı rolu Kamal Abdulla və Rafiq Əliyevin "Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabı, Azərbaycan dilinin strukturunu və işləmə mexanizmlərini qeyri-səlis məntiq prizmasından dərinliklə araşdıran bir əsərdir. Bu kitabın Azərbaycan dilində süni intellekt sistemləri, xüsusilə də chatbotların yaradılması üçün aşağıdakı kimi mühüm bir rolu ola bilər:

1. Azərbaycan dilinin dərin anlaşılması: Qrammatik quruluş: Kitab, Azərbaycan dilinin qeyri-səlis qrammatik quruluşunu daha yaxşı anlamağa kömək edir. Bu, chatbotların cümlələri daha dəqiq təhlil etməsinə və mənasını daha düzgün anlamasına imkan verir. Semantik çalarlar: Qeyri-səlis məntiq, sözlərin və ifadələrin müxtəlif kontekstlərdəki mənalarını daha yaxşı modelləşdirməyə imkan verir. Bu da, chatbotların istifadəçinin sorğularını daha dəqiq başa düşməsinə və müvafiq cavablar verməsinə kömək edir.

2. Təbii dil emalı sistemlərinin inkişafı: Mətnin təhlili: Kitabda təqdim olunan nəzəriyyələr, Azərbaycan dilində mətnlərin avtomatik təhlili üçün yeni alqoritmlərin inkişafına zəmin yaradır. Bu, mətnin mövzusunu, əhvalını və digər xüsusiyyətlərini avtomatik olaraq müəyyən etməyə imkan verir. Mətnin sintezi: Qeyri-səlis məntiq, chatbotların daha təbii və insan dilinə yaxın mətnlər yaratmasına kömək edir. Bu, chatbotlarla ünsiyyəti daha səmimi və rahat edir.

3. Chatbotların intellektual səviyyəsinin artırılması: Kontekstual anlayış: Kitabda təqdim olunan kontekstual anlayış, chatbotların istifadəçi ilə uzun müddətli və mənalı dialoqlar qura bilməsinə imkan verir. Öyrənmə qabiliyyəti: Qeyri-səlis məntiq, chatbotların təcrübə əsasında öyrənmə və özünü təkmilləşdirmə qabiliyyətini artırmağa kömək edir.

4. Azərbaycan dilində məlumat axtarışı sistemlərinin inkişafı: Dəqiq axtarış: Qeyri-səlis məntiq, istifadəçinin axtarış sorğusunu daha dəqiq başa düşməyə və ona uyğun sənədləri tapmağa imkan verir. Relevant nəticələr: Qeyri-səlis məntiq, axtarış nəticələrini istifadəçinin ehtiyaclarına daha uyğun hala gətirməyə kömək edir.

"Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabını "Kitabi-Dədə Qorqud və qeyri-səlis məntiq" kitabının davamı kimi dəyərləndirmək olar, lakin bəzi nüansları nəzərə almaq lazımdır. Niyə davamı kimi dəyərləndirə bilərik?

Eyni metodologiya: Hər iki kitabda qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsi Azərbaycan mədəniyyətinin mühüm mətnlərinə tətbiq olunur. Bu, müəlliflərin bu sahədəki maraqlarının davamlılığını göstərir. Konsepsiyaların inkişafı: "Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabı, "Kitabi-Dədə Qorqud və qeyri-səlis məntiq"də qoyulmuş təməl üzərində qurulur və qeyri-səlis məntiqin dilə tətbiqi sahəsində daha da dərinləşir. Mövzunun genişləndirilməsi: Əgər birinci kitabda qeyri-səlis məntiq əsasən epik mətnlərə tətbiq olunurdusa, ikinci kitabda bu nəzəriyyə daha geniş mənada dilə, nitqə tətbiq edilir. Bu, müəlliflərin araşdırmalarının genişləndiyini göstərir. Niyə tam olaraq davamı demək düzgün olmaz? Fərqli mövzu: Birinci kitabda konkret bir əsər (Kitabi-Dədə Qorqud) üzərində tədqiqat aparılırsa, ikinci kitabda dilin ümumi quruluşu və işləmə mexanizmləri araşdırılır. Yəni mövzu daha genişdir. Fərqli yanaşmalar: Hər iki kitabda eyni metoddan istifadə olunsa da, dilin müxtəlif aspektlərinə fərqli yanaşmalar ola bilər. Nəticə olaraq, "Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabı, "Kitabi-Dədə Qorqud və qeyri-səlis məntiq" kitabının birbaşa davamı olmaqla yanaşı, eyni zamanda, bu sahədə yeni bir mərhələni də təmsil edir. Müəlliflərin bu iki kitabı birlikdə nəzərdən keçirmək, qeyri-səlis məntiqin Azərbaycan mədəniyyətinin müxtəlif sahələrinə tətbiqi haqqında daha geniş bir mənzərə əldə etməyə imkan verir. Əlavə olaraq, bu iki kitabın birlikdə nəzərdən keçirilməsi, aşağıdakı suallara cavab tapmağa kömək edə bilər: Qeyri-səlis məntiq, Azərbaycan dilinin hansı xüsusiyyətlərini daha yaxşı izah edir? Bu metodologiyanın digər türk dillərinə tətbiqi nə kimi nəticələr verə bilər? Qeyri-səlis məntiq, ədəbiyyatşünaslıq və dilçilik sahələrində hansı yeni araşdırma istiqamətlərinin açılmasına səbəb ola bilər?

"Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabının nəzəri və praktiki əhəmiyyəti haqqında daha geniş məlumat Kamal Abdulla və Rafiq Əliyevin "Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabı, Azərbaycan dilçiliyində qeyri-səlis məntiqin tətbiqi baxımından çox mühüm bir əsərdir. Bu kitab, həm nəzəri dilçilik, həm də dilin praktiki tətbiqi sahələrində yeni üfüqlər açır. Kitabın nəzəri əhəmiyyəti Dil nəzəriyyəsinin yenilənməsi: Kitab, dilin quruluşu və işləmə mexanizmləri haqqında mövcud nəzəriyyələrə yeni bir baxış bucağı gətirir. Qeyri-səlis məntiqin köməyi ilə dilin dəqiq olmayan, subyektiv və kontekstə bağlı olan xüsusiyyətləri daha yaxşı modelləşdirilir. Dil və məntiq arasındakı əlaqənin dərinləşdirilməsi: Kitab, dil və məntiq arasındakı qarşılıqlı əlaqəni daha dərin şəkildə araşdırır. Qeyri-səlis məntiqin dilə tətbiqi, dilin məntiqi quruluşunu daha yaxşı anlamağa imkan verir. Yeni tədqiqat istiqamətlərinin açılması: Kitab, dilçilik sahəsində yeni tədqiqat istiqamətlərinin inkişafına təkan verir. Qeyri-səlis məntiqin köməyi ilə dilin müxtəlif sahələrində (məsələn, semantika, praqmatika, süni intellekt və s.) yeni nəzəriyyələr və modellər yaradıla bilər. Kitabın praktiki əhəmiyyəti Süni intellekt sistemlərinin inkişafı: Kitabda irəli sürülən ideyalar, süni intellekt sistemlərinin, xüsusilə də təbii dil emalı sistemlərinin daha effektiv və dəqiq işləməsinə imkan verir. Məsələn, maşın tərcüməsi, mətnin avtomatik təhlili və s. kimi sahələrdə qeyri-səlis məntiq əsaslı alqoritmlər tətbiq oluna bilər. İnformasiya axtarışı sistemlərinin təkmilləşdirilməsi: Qeyri-səlis məntiq, informasiya axtarışı sistemlərinin daha dəqiq və relevant nəticələr verməsinə kömək edir. Məsələn, istifadəçinin axtarış sorğusunu daha yaxşı başa düşmək və ona uyğun sənədləri tapmaq üçün qeyri-səlis məntiq əsaslı modellər tətbiq oluna bilər. Tərcümə sistemlərinin inkişafı: Kitabda təqdim olunan nəzəriyyələr, maşın tərcüməsi sistemlərinin daha yüksək keyfiyyətli tərcümələr etməsinə imkan verir. Xüsusilə də, mətnin mənasını daha dəqiq qavramaq və mədəni kontekstə uyğun tərcümə etmək üçün qeyri-səlis məntiq əsaslı alqoritmlər tətbiq oluna bilər. Pedaqogikada tətbiq: Kitabın nəticələrindən dil tədrisi metodlarının təkmilləşdirilməsində istifadə edilə bilər. Məsələn, dilin quruluşunu daha yaxşı anlamaq üçün tələbələrə qeyri-səlis məntiq prinsipləri öyrədilə bilər. Ümumiyyətlə, "Qeyri-səlis məntiq və Dil-Nitq" kitabı dilçilik sahəsində yeni bir dövrün başlanğıcını qoymuşdur. Bu kitab, həm fundamental elmi araşdırmalar üçün, həm də praktiki tətbiqlər üçün dəyərli bir mənbədir.

İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun baş direktoru akademik Əli Abbasov 


Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:265
embedMənbə:https://unikal.az
archiveBu xəbər 24 Yanvar 2025 15:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see323

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see315

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see311

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see302

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see281

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see269

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see261

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see249

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see244

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see242

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see237

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see224

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see216

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see215

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see209

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see200

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see190

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see180

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see179

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri