Qıyıqgöz xalqlar, qıyıqgözlülüyün sirri

Dünya antropoloqları qıyıq, badamşəkilli gözlərə malik xalqları monqoloid irqinə aid edirlər. Monqolların özləri, yaponlar, çinlilər, koreyalılar, yakutlar, taylar bu irqin  tipik nümayəndələri kimi tanınırlar.

Bu xüsusiyyət daha zəif şəkildə monqoloidlərin digər irqlərlə qarışmasından formalaşmış xalqlarda da müşahidə olunur. Məsələn, türk mənşəli qazaxları, qırğızları, türkmənləri, noqayları, eləcə də özbəkləri bu sıraya aid edirlər.

Qeyd etmək lazımdır ki, asiyalıların gözləri əslində başqa irqlərə mənsub insanlarının gözləri ilə eyni ölçüdədir. Onlar sadəcə, vizual olaraq kənardan baxana qıyıq formada görünür. Bu, əsasən badamşəkilli gözün yuxarıdan aşağıya doğru yerləşməsi ilə bağlıdır.

Asiyalıların göz qapaqları altında xüsusi yarımdairəvi “monqol büküşü” – elmi dildə “epikantus” adlanan bir dəri qatı olur. Bu büküş gözün daxili bucağını, yəni yaş axarını demək olar ki, tam örtür və nəticədə göz vizual olaraq daha qıyıq görünür.

Həmçinin, Asiya xalqlarının göz qapaqları altında xüsusi piy qatı zolağı da olur ki, bu da gözləri həm soyuq, həm də quraq iqlim şəraitində əlavə qorunma ilə təmin edir.

Antropoloqların fikrincə, “qıyıqgözlülük” asiyalıları çöl-səhralarda tez-tez baş qaldıran küləklərdən, qar və toz fırtınalarından qorumağa kömək edib.
Qıyıqgözlülük Asiyanın  və eyni zamanda Sibirin sonsuz qarla örtülü düzənliklərində günəş işığının parlaq şüalarını azaldaraq gözlərin qamaşmasının qarşısını alıb. Eləcə də göz qapaqlarındakı piy qatının köməyi ilə şaxtalı havadan qorunmağa yardım edib. Şaxtalı, sərt hava şəraitində yaşayan çukçalar, evenklər, yakutlar, tuvalılar, neneclər kimi Şimal xalqları da təbiətin diqtəsinə uyğun olaraq qıyıqgözdürlər. 

Bu baxımdan, zarafatla desək, “qıyıqgözlülük üzrə çempion”luq eskimoslara məxsusdur. Onlar Arktika irqinin xüsusi qoluna aiddirlər. Eskimoslarda göz həcminin orta hündürlüyü cəmi 8,74 mm təşkil edir. Müqayisə üçün yaponlarda bu göstərici 8,78 mm, avropalılarda isə 10–14 mm arasındadır.

Təsadüfi deyil ki, epikantus yalnız asiyalılarda deyil, həm də buşmenlərdə – Afrikanın cənubundakı qədim xalqlarda da var. Bu xalqlar Kalahari səhrasının kor edici günəş şüası, güclü küləyi və tozanağı altında yaşadıqlarından zaman-zaman gözlərinin forması da dəyişərək qıyıqlaşıb. 

Amerika hindularını da qismən qıyıqgöz saymaq olar. Onlar qıyıq gözlülüyü asiyalı əcdadlarından miras alıblar. Hazırda hindu uşaqlarının 50–80 faizində epikantus qatı müşahidə olunur. Lakin maraqlıdır ki, təxminən 18-20 yaşlarından sonra bu xüsusiyyət tədricən itməyə başlayır. Ona görə də böyüklərdə bu fərq artıq o qədər nəzərə çarpmır.

Qədim dövrlərdə yaponlar və çinlilər avropalıların iri, açıq gözlərindən açıq-aşkar qorxur, qərbdən gələn qonaqları öz aralarında “it gözlü” adlandırırdılar.

Ancaq bu gün bir çox asiyalı, xüsusən yapon və koreyalı qadınlar “Avropa tipli” iri gözləri daha cazibədar hesab edirlər. Onlar müxtəlif makiyaj texnikaları, kontakt linzalar, hətta estetik əməliyyatlar vasitəsilə iri gözlərə sahib olmaq arzusundadırlar. 

Maraqlıdır ki, qıyıqgözlülərin iri gözlərə malik olmaq istəyi fonunda qardaş Türkiyə, İran və doğma ölkəmizdə bir çox xanımlar cərrahi əməliyyatlara üz tutaraq “badamgöz”, “tülkügöz” və digər adlarla tanınan  qıyıq gözlər əldə etməyə çalışırlar. 

Murad Köhnəqala