Icma.az
close
up
RU
Menu

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Qızıl dolları əvəz edə bilərmi? Reallıqlar, illüziyalar və gözləntilər

Qızıl dolları əvəz edə bilərmi? Reallıqlar, illüziyalar və gözləntilər

Icma.az xəbər verir, Modern.az saytına əsaslanaraq.

Dünya iqtisadiyyatında qlobal dəyişikliklər baş verir. Onilliklərdir hegemon mövqedə olan ABŞ dollarına qarşı etimad tədricən sarsılır. Geosiyasi gərginliklər, sanksiyalar, ticarət müharibələri və pul siyasətinə olan inamsızlıq ölkələri alternativ həll yolları axtarmağa vadar edir. Bəs görəsən, qızıl dolları tam şəkildə əvəz edə bilərmi?

Amerika Birləşmiş Ştatlar dolları Bretton Vuds sistemindən bu yana dünya ticarətinin və maliyyə hesablaşmalarının əsası olub. Enerji məhsulları, neft və qaz da daxil olmaqla, demək olar ki bütün məhsul və xidmətlə əsasən dollarla ticarət olunur. Lakin son illər baş verən qlobal dəyişikliklər – xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Çin-ABŞ ticarət toqquşmaları və mərkəzi bankların faiz artımları dolların sabitliyi ilə bağlı suallar doğurur.

Dünya Qızıl Şurası tərəfindən aparılan sorğuya əsasən 73 ölkənin mərkəzi banklarının əksəriyyəti yaxın 5 ildə ehtiyatlarında dolların payını azaltmağı, əvəzində isə qızıl ehtiyatlarını artırmağı planlaşdırır. Bu, yeni bir qlobal maliyyə düzəninə keçidin ilkin əlamətləri kimi qiymətləndirilir.

Tarix boyu qızıl etibarlı dəyər ölçüsü və valyuta kimi çıxış edib. XIX əsrdə qızıl standartı sistemi çərçivəsində ölkələrin milli valyutaları müəyyən miqdarda qızıla bağlı idi. Bu sistem inflyasiyanı ciddi şəkildə nəzarətdə saxlamaqla iqtisadi sabitlik yaratsa da eyni zamanda pul siyasətində çevikliyi məhdudlaşdırırdı.

1929-cu il Böyük Depressiyası qızıl əsaslı sistemin böhranlara qarşı nə qədər dayanıqsız olduğunu göstərdi. ABŞ bu sistemdən 1933-cü ildə imtina etdi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə Bretton Vuds sistemi valyutaları dollar üzərindən qızıl ilə əlaqələndirdi. Amma 1971-ci ildə bu bağ tamamilə qoparıldı – ABŞ dolları qızıl təminatından azad oldu.

Hazırda dünya üzrə bütün mərkəzi bankların ümumi qızıl ehtiyatı təxminən 36 min tondur. Bu ehtiyatlar təqribən 4 trilyon dollar dəyərində qiymətləndirilir. Buqlobal ÜDM-in cəmi 4 faizi, alıcılıq qabiliyyəti ilə isə 2 faizidir. Yəni qızılın fiziki həcmi qlobal ticarət və maliyyə axınlarını əhatə etmək üçün yetərsizdir.

Əgər dünya iqtisadiyyatı yalnız qızıl əsasında idarə olunacaqsa bu, onun qiymətinin 8–10 dəfə artmasını tələb edəcək. Belə qiymət artımı isə “qızıl balonları” yarada bilər və maliyyə sabitliyini təhdid edə bilər.

ABŞ 8133 ton qızıl ehtiyatına malikdir. Bu, dünya üzrə ən böyük dövlət qızıl ehtiyatıdır və ABŞ-ın ümumi valyuta ehtiyatlarının 75 faizini təşkil edir. Fort Knox, Federal Ehtiyat Bankı (FED) və digər strateji anbarlarda saxlanılan bu qızıl ehtiyatlarının bir hissəsinin digər ölkələrə və beynəlxalq təşkilatlara məxsus olduğu da deyilir.

Bəzi mütəxəssislər ABŞ-ın qızıl ehtiyatının tam şəffaf auditdən keçmədiyini, hətta bəzi ehtiyatların fiziki olaraq mövcudluğunun şübhə altında olduğunu iddia edir. Bu da “qızıl sistemi”nə keçidin real mexanizmlərini daha da mürəkkəbləşdirir.

Qızıl əsasında qurulan sistemdə mərkəzi bankların iqtisadiyyata çevik müdaxilə imkanları məhdudlaşır. Dövlətlər büdcə kəsirlərini örtmək, iqtisadi aktivliyi canlandırmaq və böhran dövrlərində yardım paketləri təqdim etmək imkanlarını itirirlər. Halbuki müasir dünya iqtisadiyyatı çeviklik, pul təklifi və maliyyə stimulu olmadan idarə oluna bilməz.

Məhz buna görə də bir çox ölkələr qızılı valyuta kimi deyil, riskdən sığorta vasitəsi kimi istifadə edirlər. Bu gün qızıl daha çox güvən və sabitlik simvoludur – xüsusilə geosiyasi qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir vaxtda.

Qızılın dəyəri və rolu artmağa davam etsə də onun dünya valyutasına çevrilməsi real deyil. Ən azı indiki texniki və institusional imkanlarla. Buna görə bir çox iqtisadçılar və beynəlxalq təşkilatlar yeni “multi-valyuta sistemi”nin mümkünlüyünü müzakirə edirlər.

Belə bir sistemdə dollar, avro, yuan, rubl və hətta qızıl birgə şəkildə beynəlxalq ticarət və maliyyə axınlarını tənzimləyə bilər. Eyni zamanda, rəqəmsal valyutalar və mərkəzi bankların rəqəmsal pulları da bu strukturun bir hissəsinə çevrilə bilər.

Qızıl bu gün qlobal maliyyə sistemində lider ola bilməsə də onun gücü artmaqdadır. İnvestorlar və dövlətlər üçün etibarlı liman, valyuta risklərini diversifikasiya etmək üçün güclü vasitədir. Ancaq onu dolların tam alternativi kimi görmək – hələ ki iqtisadi və siyasi baxımdan sadəcə bir illüziyadır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:202
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 19 İyun 2025 10:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see291

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see247

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see245

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see241

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see238

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see234

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see226

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see222

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see217

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see213

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see203

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see194

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see190

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see190

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see186

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see183

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see182

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see170

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

15 Noyabr 2026 05:49see169

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see169
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri