Icma.az
close
up
RU
Qızıl dolları əvəz edə bilərmi? Reallıqlar, illüziyalar və gözləntilər

Qızıl dolları əvəz edə bilərmi? Reallıqlar, illüziyalar və gözləntilər

Icma.az xəbər verir, Modern.az saytına əsaslanaraq.

Dünya iqtisadiyyatında qlobal dəyişikliklər baş verir. Onilliklərdir hegemon mövqedə olan ABŞ dollarına qarşı etimad tədricən sarsılır. Geosiyasi gərginliklər, sanksiyalar, ticarət müharibələri və pul siyasətinə olan inamsızlıq ölkələri alternativ həll yolları axtarmağa vadar edir. Bəs görəsən, qızıl dolları tam şəkildə əvəz edə bilərmi?

Amerika Birləşmiş Ştatlar dolları Bretton Vuds sistemindən bu yana dünya ticarətinin və maliyyə hesablaşmalarının əsası olub. Enerji məhsulları, neft və qaz da daxil olmaqla, demək olar ki bütün məhsul və xidmətlə əsasən dollarla ticarət olunur. Lakin son illər baş verən qlobal dəyişikliklər – xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Çin-ABŞ ticarət toqquşmaları və mərkəzi bankların faiz artımları dolların sabitliyi ilə bağlı suallar doğurur.

Dünya Qızıl Şurası tərəfindən aparılan sorğuya əsasən 73 ölkənin mərkəzi banklarının əksəriyyəti yaxın 5 ildə ehtiyatlarında dolların payını azaltmağı, əvəzində isə qızıl ehtiyatlarını artırmağı planlaşdırır. Bu, yeni bir qlobal maliyyə düzəninə keçidin ilkin əlamətləri kimi qiymətləndirilir.

Tarix boyu qızıl etibarlı dəyər ölçüsü və valyuta kimi çıxış edib. XIX əsrdə qızıl standartı sistemi çərçivəsində ölkələrin milli valyutaları müəyyən miqdarda qızıla bağlı idi. Bu sistem inflyasiyanı ciddi şəkildə nəzarətdə saxlamaqla iqtisadi sabitlik yaratsa da eyni zamanda pul siyasətində çevikliyi məhdudlaşdırırdı.

1929-cu il Böyük Depressiyası qızıl əsaslı sistemin böhranlara qarşı nə qədər dayanıqsız olduğunu göstərdi. ABŞ bu sistemdən 1933-cü ildə imtina etdi. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə Bretton Vuds sistemi valyutaları dollar üzərindən qızıl ilə əlaqələndirdi. Amma 1971-ci ildə bu bağ tamamilə qoparıldı – ABŞ dolları qızıl təminatından azad oldu.

Hazırda dünya üzrə bütün mərkəzi bankların ümumi qızıl ehtiyatı təxminən 36 min tondur. Bu ehtiyatlar təqribən 4 trilyon dollar dəyərində qiymətləndirilir. Buqlobal ÜDM-in cəmi 4 faizi, alıcılıq qabiliyyəti ilə isə 2 faizidir. Yəni qızılın fiziki həcmi qlobal ticarət və maliyyə axınlarını əhatə etmək üçün yetərsizdir.

Əgər dünya iqtisadiyyatı yalnız qızıl əsasında idarə olunacaqsa bu, onun qiymətinin 8–10 dəfə artmasını tələb edəcək. Belə qiymət artımı isə “qızıl balonları” yarada bilər və maliyyə sabitliyini təhdid edə bilər.

ABŞ 8133 ton qızıl ehtiyatına malikdir. Bu, dünya üzrə ən böyük dövlət qızıl ehtiyatıdır və ABŞ-ın ümumi valyuta ehtiyatlarının 75 faizini təşkil edir. Fort Knox, Federal Ehtiyat Bankı (FED) və digər strateji anbarlarda saxlanılan bu qızıl ehtiyatlarının bir hissəsinin digər ölkələrə və beynəlxalq təşkilatlara məxsus olduğu da deyilir.

Bəzi mütəxəssislər ABŞ-ın qızıl ehtiyatının tam şəffaf auditdən keçmədiyini, hətta bəzi ehtiyatların fiziki olaraq mövcudluğunun şübhə altında olduğunu iddia edir. Bu da “qızıl sistemi”nə keçidin real mexanizmlərini daha da mürəkkəbləşdirir.

Qızıl əsasında qurulan sistemdə mərkəzi bankların iqtisadiyyata çevik müdaxilə imkanları məhdudlaşır. Dövlətlər büdcə kəsirlərini örtmək, iqtisadi aktivliyi canlandırmaq və böhran dövrlərində yardım paketləri təqdim etmək imkanlarını itirirlər. Halbuki müasir dünya iqtisadiyyatı çeviklik, pul təklifi və maliyyə stimulu olmadan idarə oluna bilməz.

Məhz buna görə də bir çox ölkələr qızılı valyuta kimi deyil, riskdən sığorta vasitəsi kimi istifadə edirlər. Bu gün qızıl daha çox güvən və sabitlik simvoludur – xüsusilə geosiyasi qeyri-müəyyənliklərin artdığı bir vaxtda.

Qızılın dəyəri və rolu artmağa davam etsə də onun dünya valyutasına çevrilməsi real deyil. Ən azı indiki texniki və institusional imkanlarla. Buna görə bir çox iqtisadçılar və beynəlxalq təşkilatlar yeni “multi-valyuta sistemi”nin mümkünlüyünü müzakirə edirlər.

Belə bir sistemdə dollar, avro, yuan, rubl və hətta qızıl birgə şəkildə beynəlxalq ticarət və maliyyə axınlarını tənzimləyə bilər. Eyni zamanda, rəqəmsal valyutalar və mərkəzi bankların rəqəmsal pulları da bu strukturun bir hissəsinə çevrilə bilər.

Qızıl bu gün qlobal maliyyə sistemində lider ola bilməsə də onun gücü artmaqdadır. İnvestorlar və dövlətlər üçün etibarlı liman, valyuta risklərini diversifikasiya etmək üçün güclü vasitədir. Ancaq onu dolların tam alternativi kimi görmək – hələ ki iqtisadi və siyasi baxımdan sadəcə bir illüziyadır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:211
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 19 İyun 2025 10:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see389

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see361

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see306

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see285

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see281

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see274

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see263

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see256

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see255

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see240

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see230

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see228

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see225

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see222

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see220

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see216

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see215

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see211

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see211

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri