Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Qloballaşan rəqabət: ABŞ Çin Rusiya üçbucağında yeni güc balansı

Qloballaşan rəqabət: ABŞ Çin Rusiya üçbucağında yeni güc balansı

Icma.az, Bakivaxti saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Müasir beynəlxalq sistemdə ABŞ-nin əvvəlki dominantlığının zəifləməsi güc mərkəzlərini çoxaldır və beləliklə, multipolyar nizamın konturları formalaşır. Bu proses bir tərəfdən regional güclər üçün yeni imkanlar yaradır, digər tərəfdən isə güc boşluqları səbəbindən lokal münaqişələrin artması riskini yüksəldir.

Formalaşan yeni dünya düzəni sabitlik və balans vəd etsə də, rəqabətçi maraqların toqquşması səbəbindən qeyri-müəyyənlik də artır. Bu nizamın kim tərəfindən dizayn olunduğu isə hələ də açıq sualdır: ABŞ öz təsirini qorumağa çalışır, Çin iqtisadi və texnoloji gücü ilə sistemi yenidən qurmağa can atır, qlobal bazarlar isə prosesə öz dinamikasını diktə edir. Yeni güc paylanması həm koalisiyaların tez-tez dəyişməsinə, həm də regionlar üzrə fərqli təhlükəsizlik arxitekturalarının yaranmasına səbəb olur. Nəticədə multipolyar dünya nizamı həm imkanlar, həm də risklərlə yüklənmiş mürəkkəb və dəyişkən bir geosiyasi reallıq kimi ortaya çıxır.

Beynəlxalq məsələlər üzrə mütəxəssis Əziz Əlibəyli Bakıvaxtı.az-a bildirib ki, hazırkı multipolyar dünya nizamı sabitlikdən daha çox qeyri-müəyyən və lokal münaqişələrin artması ilə xarakterizə olunur. Onun sözlərinə görə, təbii ki, əvvəlki dövrlərlə müqayisədə ABŞ-nin dominantlığı zəifləyir və bu da regional güclərin yüksəlişinə səbəb olur. Bu proses bir tərəfdən fürsətlər yaradırsa, digər tərəfdən riskləri də artırır:

“Yeni dünya nizamı, qısa şəkildə desək, ABŞ-Çin-Rusiya üçbucağı ilə formalaşır. Burada dünya bazarının dinamikası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çoxqütblü sistem həm xaosu, həm də sabitliyi özündə birləşdirən ziddiyyətli mərhələdir. Burada bir önəmli məqam da var: soyuq müharibə dövrünün sonu artıq çoxdan gəlib çatıb. SSRİ dağıldıqdan sonra “post-soyuq müharibə dövrü” başladı və indi onun da sonuna yaxınlaşırıq. Çünki ABŞ liderliyində qurulan birqütblü sistem zəifləyib və Çin, Rusiya, Hindistan kimi regional güclərin genişlənmə prosesi başlayıb. Bu səbəbdən Vyana Universitetinin professoru Rüdiger Frank “multipolyar-anarxiya” anlayışını gündəmə gətirir. Onun fikrincə, hazırkı dövrdə qlobal qaydalar zəifləyir və regional güc mərkəzlərinin rəqabəti ön plana çıxır.

Məsələn, 2020-2025 illəri arasında qlobal münaqişələrin sayı 20%-dən çox artıb. BMT-nin nəzdində fəaliyyət göstərən SIPRI (Stokholm Sülh Araşdırmaları İnstitutu) hesabatları göstərir ki, Yaxın Şərqdə, Afrikada və Qafqazda münaqişələr ciddi şəkildə artıb. Bizim Vətən müharibəmiz də həmin dövrün kontekstinə düşür. Eyni zamanda ABŞ-nin 2021-ci ildə Əfqanistandan çıxması və Ukrayna müharibəsində dolayı, birbaşa olmayan iştirakı onun qlobal liderlik iddiasının zəiflədiyini göstərir. Yeni dövr həm də imkanlar və risklərlə doludur. İmkanlar ondan ibarətdir ki, Türkiyə, İran, Hindistan, Braziliya kimi ölkələr təsir zonalarını genişləndirmək üçün yeni manevr imkanları əldə ediblər. Türkiyənin Mərkəzi Asiya, Orta Şərq, Afrika, Balkanlar və Cənubi Qafqazda artan fəallığı bunun açıq nümunəsidir”.

Əziz Əlibəyli: Yeni dünya nizamını müəyyən edən əsas faktorlar texnologiya və maliyyədir

Müsahibimizə görə, risklər isə ondan ibarətdir ki, qarşıdurma ehtimalı da çoxdur. Çin-Hindistan gərginliyi, İran-Səudiyyə Ərəbistanı xətti boyunca dini və siyasi rəqabət, birbaşa olmasa da, proksi qüvvələr üzərindən davam edir.

Ekspert qeyd edib ki, yeni dünya nizamını müəyyən edən əsas faktorlar texnologiya və maliyyədir:

"ABŞ uzun illər bu iki sahədə, həm də hərbi cəhətdən lider mövqedə olub. NATO və AUKUS kimi ittifaqlara rəhbərlik etməsi də bundandır. Çin isə fərqli yollarla, Avrasiya və Afrika boyunca iqtisadi təsirini genişləndirərək güc mərkəzinə çevrilir. Rusiyanın əsas üstünlüyü enerji və hərbi gücdür. Onun post-sovet məkanında təsiri bərpa etmək niyyəti də buradan qaynaqlanır. Ukraynaya hücumun səbəblərindən biri də budur. Digər tərəfdən, transmilli korporasiyalar - Apple, Google, Huawei kimi texnologiya şirkətləri, eləcə də iri enerji qrupları - qlobal bazarın dizaynında mühüm rol oynayır. Artıq dövlətlər qədər bu şirkətlər də dünya nizamının formalaşmasına təsir edir. Realist məktəbin tanınmış nümayəndəsi Con Mershaymer ABŞ-nin zəifləməsini anarxik sistemdə “qaydaların boşalması” ilə izah edir və multipolyar sistemin qaçınılmaz olduğunu bildirir. Joseph Nye isə “ağıllı güc” konsepsiyasında qeyd edir ki, ABŞ hələ də lider qala bilər, lakin bunu təkbaşına etmək mümkün deyil".

Aynur Babazadə

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 04 Dekabr 2025 10:15 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see264

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see257

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see253

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see251

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see246

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see239

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see235

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see231

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see222

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see213

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see207

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see202

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see199

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see197

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see197

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see194

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see193

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see188

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see186

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri