Qrenlandiyada “spiral kampaniyası”nın qurbanları öz hüquqları uğrunda mübarizəni davam etdirirlər

Stokholm, 26 aprel, Nərgiz Cəfərli, AZƏRTAC

1960-1970-ci illərdə Danimarka hakimiyyətinin təşkil etdiyi gizli kampaniyanın bir hissəsi olaraq minlərlə qrenlandiyalı qıza zorla bətndaxili spirallar implantasiya edilib. Ada ətrafında böyük bir siyasi münaqişənin fonunda zərərçəkmişlər indi ədalət uğrunda mübarizə aparır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, 1953-cü ildə Qrenlandiya rəsmən Danimarkanın tərkibinə daxil olduqdan sonra hakimiyyət adanın müasirləşdirilməsi istiqamətində fəal siyasətə başlayıb. Praktikada bu, məcburi assimilyasiya prosesinə gətirib çıxardı: uşaqları təhsil almaq üçün Danimarkaya göndərirdilər, ailələr yeni yaşayış məntəqələrinə köçürdü, Danimarka dili və mədəniyyəti tətbiq edilirdi.

Inuit əhalisinin doğum nisbətinin sürətlə artması şəraitində Danimarka səlahiyyətliləri əhalinin artımını problem kimi qəbul etməyə başladılar. Bu problemi həll etmək üçün 1966-cı ildə “spiral” adlandırılan kampaniya başladıldı. Bu çərçivədə üç il ərzində 14-39 yaşlı qadınların yarıdan çoxu onların razılığı olmadan intrauterin spiralların qoyulmasına məruz qalmışdı.

Kampaniya sonralar öz təsirini göstərdi. 7 ildən sonra Qrenlandiyada doğuşların sayı iki dəfə azaldı. İki amerikalı demoqraf bunun dünyada doğuşun ən böyük azalması olduğunu bildirib. Qrenlandiyada olan danimarkalı həkimlər üçün bu, uğurlu hesab edilirdi və proqram davam etdirilirdi.

Bir çox qurbanlar onlara nə baş verdiyini dərk etmirdilər. Onların valideynləri isə çox vaxt həyata keçirilən tibbi prosedurlar haqqında heç nə bilmirdilər. Sui-istifadələrin miqyası yalnız 2022-ci ildə, “Danmarks Radio” araşdırması ən azı 4500 qız və qadının bu cür müdaxilələrə məruz qaldığını aşkar etdikdə aydın oldu. Qurbanlardan bəzilərinin 12 yaşı var idi. Kampaniya 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər davam edirdi.

Zərərçəkənlər ağır fiziki və psixoloji nəticələr barədə məlumat verirdilər. Çoxları xroniki ağrılardan, sonsuzluqdan və reproduktiv orqanların zədələnməsindən əziyyət çəkirdi. Bəziləri üçün uşaq sahibi olmaq imkanı həmişəlik itirilmişdi. Qadınlar aldıqları travmalardan, uzun illər onları müşayiət edən utanc və tənhalıq hisslərindən danışırdılar.

Psixoloq Naiya Lüberta 2017-ci ildə ictimaiyyət qarşısında təcrübəsi haqqında danışandan sonra onlarla qadın öz hekayələrini paylaşmağa başladı. İctimai etirazlar sayəsində Danimarka beynəlxalq səviyyədə tənqidə məruz qaldı, Qrenlandiya siyasətçiləri isə soyqırım faktları ilə bağlı iddia irəli sürdülər. BMT də hadisələri mümkün ciddi insan hüquqları pozuntusu kimi qiymətləndirərək narahatlığını ifadə edib.

Təzminat tələbləri fonunda 143 qadın Danimarka dövlətinə qarşı kollektiv iddia qaldıraraq rəsmi üzr istəməsini və 43 milyon Danimarka kronu (6,2 milyon dollar) tələb edib. Danimarka indiyədək tələbləri təmin etməkdən imtina edib və işə Şərqi Danimarka Apellyasiya Məhkəməsində baxılacaq.

Baş nazir Mette Frederiksen hadisəni "Danimarka və Qrenlandiya tarixində qaranlıq səhifə" adlandırıb.

Zorakılığa məruz qalan qadınlar vurğulayırlar ki, onların mübarizəsi təkcə özləri üçün ədalət axtarmaq deyil, həm də gələcək nəsilləri oxşar sui-istifadələrdən qorumaqdır.