Qumar qızdırması: Udan kim, uduzan kim? KÜNCDƏN BAXIŞ

Elçin Bayramlı

İnternetin inkişafı bir sıra sahələrdə müsbət nəticələrə səbəb olsa da, özü ilə bir çox ciddi problemlər də gətirib. Bunlardan biri də, kibercinayətkarlıqdır. Burada isə, ən geniş yayılmış üsullardan biri də onlayn qumar və lotereya sistemidir. Bu sistemlər sayəsində bəzi qlobal cinayətkar dəstələr insanları şirnikləndirərək milyardlarla vəsaiti mənimsəyir. 2025-ci ildə online mərc oyunlarının qlobal dövrüyyəsi 100 milyard dollardan çox olduğu bildirilir.

Azərbaycanda da lotereya və mərc oyunlarına maraq son illərdə artıb. Bu tip oyunlar iki cürdür: Rəsmi və qanuni fəaliyyət göstərənlər və internet üzərindən qeyri-qanuni olanlar.

Ölkəmizdə son illərdə qanuni lotoreya oyunlarına maraq azalıb, əvəzində onlayn qumar sistemlərinə aludə olanların sayı artır. Problem cəmiyyətdə kök salmaqdadır və sosial-iqtisadi böhranla yanaşı, cinayətkarlığa da yol açır.

Vətəndaşlarımız burada ildə yüz milyonlarla vəsait itirirlər. İdarəçilərin kim olduğu, oyunların haradan idarə olunduğu məlum deyil; bunlar şübhəli mərkəzlərdir. Heç bir hüquqi məsuliyyəti yoxdur. Uşaqlar, gənclər və savadsız kateqoriya tələyə düşür.

Rəsmi lotoreya və mərc oyunları sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərin isə müəyyən öhdəlikləri var və onlara dövlət nəzarət edir. Onlar Azərbaycanın özündədir, əlçatandır.

Daxili İşlər Nazirliyi qanunsuz mərc və şans oyunları ilə bağlı daim maarifləndirmə aparır, izahatlar verir. Hətta qanunsuz olaraq qumar və mərc oyunları təşkil edənlərə qarşı mütəmadi tədbirlər görür. Çünki bəzilərinin Azərbaycanda da bu qanunsuz platformalara işləyən adamları var, belə şəxslər haqqında tədbirlər görülür.

Tam qarşısını almaq isə çox çətindir. Çünki internet elə bir şəbəkədir ki, ora bizim nəzarət imkanlarımız müşküldür. Bu, qlobal bir sistemdir.

Bu qanunsuz mərkəzlər və şirkətlərlə mübarizədə faktiki olaraq yeganə çıxış yolu qalır: insanların özlərinin bu mövzuda savadlanması, məlumatlandırılması və aldanmaması. Xalq arasında bir deyim var: “Müftə pendir yalnız tələdə olur”. Reallıq da məhz budur. Heç bir xarici qumar və ya lotereya sistemində elə mexanizm yoxdur ki, kimsə ora beş-on manat qoyub milyon qazansın. Belə bir şey mövcud deyil.

Amma buna baxmayaraq, bu qeyri-qanuni platformalar insanları cəlbedici reklamlarla aldadırlar: yalançı qaliblər, yalançı uduşlar nümayiş etdirilir. Hətta bəziləri daha da irəli gedərək əvvəlcə doğrudan da real şəkildə beş, on, əlli manatlıq uduşlar verirlər, vəsaiti hesaba köçürürlər ki, insanı həvəsləndirsinlər. Daha sonra isə həmin şəxsin bir neçə yüz, hətta minlərlə manatını mənimsəyirlər.

Bu cür qanunsuz fəaliyyət göstərən platformalarla mübarizə aparmaq son dərəcə çətindir. Burada məsuliyyət əsasən insanların öz üzərinə düşür. İnzibati yolla bu problemi tam həll etmək mümkün deyil. Texniki baxımdan müəyyən addımlar atmaq olar, lakin hüquqi baxımdan çətinliklər mövcuddur. Çünki bu qanusuz platformalar Azərbaycan yurisdiksiyasına aid olmayan xarici məkanlarda fəaliyyət göstərir.

Bununla yanaşı, dövlət tərəfindən müəyyən maarifləndirmə işləri aparılır. Amma texniki tədbirlər də zəruridir. Bir sıra ölkələrdə bu tip xarici resursların bloklanması tətbiq olunur. Azərbaycan internet məkanında da bu cür saytların, tətbiqlərin və reklamların məhdudlaşdırılması üçün texniki filtr sistemləri qurula bilər. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm də mənəvi baxımdan vacibdir. Çünki naməlum xarici strukturlar Azərbaycan vətəndaşlarının pullarını talayır, bu isə iqtisadi zərər, sosial problemlər, mənəvi deqradasiya və kriminal hallar yaradır.

Azərbaycanda qanunsuz mərc və lotereya oyunlarının təşkili və iştirak etmək inzibati və cinayət məsuliyyəti daşıyır. Buna nəzarət artırılmalıdır. Çünki, bu sistemlərdə tələyə düşən adamlar bütün pulunu, əmlakını, hətta evini də uduzur, üstəlik ağır borc və kredit öhdəliyinə girirlər. Bu da son nəticədə ailələrin dağılmasına, cinayət hallarının artmasına və sosial vəziyyətin gərginləşməsinə səbəb olur. Buna görə də, bu məsələdə həm müvafiq dövlət orqanları, həm də cəmiyyət daha diqqətli olmalı və birgə mübarizə aparmalıdır.