Regionlarda keyfiyyətli təhsil bazası yaranmır RƏY

Professor-müəllim heyəti bölgələrdəki ali məktəblərə getmir

Gənclərin əksəriyyətinin paytaxtda yerləşən universitetləri seçməsinə səbəb həm də sosiallaşmaq  istəyindən irəli gəlir

Son illərin qəbul statistikası göstərir ki, dövlət sifarişi ilə ali təhsil almaq istəyən abituriyentlərin əksəriyyəti  Bakı şəhərində yerləşən universitetləri üstün tutur. Dövlət İmtahan Mərkəzinin 2024-2025-ci tədris ili üzrə açıqladığı rəqəmlərə əsasən, dövlət hesabına qəbul olunanların 82.24 faizi paytaxtdakı ali təhsil müəssisələrini seçib. Region universitetlərinin payı isə cəmi 17.76 faiz təşkil edir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, ötən il bu göstəricilər müvafiq olaraq 84.96 faiz və 15.04 faiz idi.

İlk baxışdan regionların payında cüzi artım müşahidə olunsa da, bu dəyişiklik əsasən yeni yaradılmış Qarabağ Universitetinin dövlət sifarişi əsasında qəbul aparması ilə bağlıdır. Uzunmüddətli trendlərə baxdıqda isə tam əks istiqamətdə bir meyl görünür: son 15 ildə region universitetlərinin dövlət sifarişi üzrə qəbul payı azalıb. Bu tendensiya mərkəzləşdirilmiş qəbul sisteminin və təhsil sahəsində formalaşan ictimai-məkan üstünlüklərinin regionların ziyanına işlədiyini göstərir.

Nəticədə, ali təhsildə regionların cazibədarlığı azalır, bu isə gələcəkdə kadr balansına, regionların sosial-iqtisadi inkişafına və təhsildə bərabər imkanların təmininə mənfi təsir göstərə bilər.

Bir daha aydın olur ki, dövlət hesabına maliyyələşdirilən yerlərə müsabiqənin bütün ali təhsil müəssisələri üzrə mərkəzləşdirilmiş şəkildə aparılması ötən illərlə müqayisədə hazırda regionlarda yerləşən ali təhsil müəssisələrinə dövlət sifarişi üzrə qəbul olanların faizinin azalmasına səbəb olub.

Təhsil eksperti Elçin Süleymanovun fikrincə, universitetlərin paytaxtda və ya regionda yerləşməsi abituriyentlər üçün ciddi əhəmiyyət kəsb etməməlidir. Ekspert Sherg.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, ali məktəblər yüksək ixtisaslı kadrları yetişdirən mərkəzdir və bu mərkəzdə əsas göstərici profesor-müəllim heyəti, infrasturukturdur: 

“Yüksək təhsil verən professor, müəllim heyəti regionlardakı ali məktəblərə getmir və elə buna görə də orada keyfiyyətli təhsil bazası yaranmır. Çətin də olsa, regiondakı universitetlərə yüksək keyfiyyətli professor-müəllim heyəti cəlb etmək lazımdır. Bunun üçün stimullaşdırıcı tədbirlər olmalıdır. Belə olduğu zaman orada təhsil keyfiyyəti ilə fərqlənə bilər”.

Son illərdə Gəncədəki Texnologiya və ya Aqrar Universitet, eyni zamanda Naxçıvan və Lənkəran  Universitetində maddi-texniki baza, idarəetmə, professor-müəllim heyəti baxımından kifayət qədər müsbət irəliləyişlər olduğunu vurğulayan E.Süleymanov qeyd edib ki, Xankəndidə açılan Qarabağ Universitetində, eyni zamanda Sumqayıt Dövlət Universitetində paytaxt universitetləri ilə rəqabətə girə biləcək infrastruktur qurulub:

 “Abituriyentlər üçün artıq universitetin yerləşdiyi məkan yox, onun maddi-texniki bazası, professor-müəllim heyəti, tələbələrə tədqim etdiyi xidmətlər daha əhəmiyyətlidir. Onu qeyd edim ki, hazırda Qarabağ Universitetinə kifayət qədər yüksək keyfiyyətli müəllim heyəti cəlb edilib. Orada bir tələbənin özünü inkişaf etdirməsi, paytaxtdan daha cazibdir. Çünki orada hər bir tələbəyə kompüter hədiyyə olunur. Eyni zamanda dərsə gedib-gələrkən yolda vaxt itkisi baş verməyəcək, çünki tələbələrin qalması üçün yataqxana təşkil olunub. Orada tələbənin fikrini dağıda biləcək kənar təsirlər minimumdur. Yaşayış qayğısından uzaqdır, nəqliyyat qayğısından uzaqdır. Paytaxt universitetlərində təhsil alan tələbələr yollarda bəzən saatlarını itirsələr də, Qarabağ Universitetində oxuyan tələbə bu zamanı öz şəxsi inkişafı üçün sərf edə bilər. Artıq dünyada internet və onlayn təhsil texnologiyaları o qədər inkişaf edib ki, region universitetləri dünyanın ən qabaqcıl professorlarını öz təhsil prosesinə qata bilir. Yəni internet olandan sonra region universiteti heç də paytaxt universitetindən geri qalmaz. Mən gələcəkdə iki universitetin - həm Qarabağ Universitetinin, həm də Sumqayıt Universitetinin reytinqlərdə yer alacağına və Azərbaycanın ən qabaqcıl universitetlərindən olacağına əminəm. Ona görə də yüksək bal toplayan abituriyentlər təkcə ənənəvi universitetləri yox, alternativ olaraq regionlardakı universitetləri də seçə bilərlər. Bir universitet üçün ən əhəmiyyətli meyar birinci professor- müəllim heyəti, ikinci maddi-texniki infastruktur və üçüncü ondan faydalana biləcək səviyyədə yetkin olan tələbədir. Bu meyarların hər biri bir arada olduğu müddətdə yüksək keyfiyyət ortaya çıxacaq”.

Təhsil eksperti Elşən Qafarov isə hesab edir ki, regionlarda böyüyən uşaqların əksəriyyətinin paytaxtda yerləşən universitetləri seçməsinə səbəb sosiallaşmaq istəyindən irəli gəlir:

 “Ötən illərlə müqayisədə regionlarda yerləşən ali və orta ixtisas təhsil müəssisələrində müəyyən işlər görülür, lakin bölgədə böyüyən gənc sosiallaşmaq üçün paytaxt universitetlərini seçir. Faiz göstəriciləri arasında bu qədər fərqin olması Bakıda yerləşən ali təhsil ocaqlarının həm nisbətən böyük olması, həm də infrastrukturun daha üstün olmasından irəli gəlir. Xarici ölkələrə fikir verin, dünyaca məşhur universitetlər var ki, əksəriyyəti bölgələrdədir. Hətta şəhərdə olsa belə, şəhər ətrafında yerləşir. Məsələn, Türkiyədə son illər yaranmış universitetlərin əksəriyyəti bölgələrdədir və ərazisi də 100 hektardan böyükdür, universitet şəhərciyi kimi fəaliyyət göstərir. Bizdə isə hələlik belə bir ənənə mövcud deyil”.