Rəqəmsal iqtisadiyyatın 2029 cu ilədək əsas drayveri inteqrasiya olunmuş texnoloji model olacaq ŞƏRH

Bakı, 28 yanvar, P.Qafarova, AZƏRTAC

“Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına dair 2026–2029-cu illər üçün Strategiya”da müəyyən edilmiş hədəflərin yerinə yetirilməsi üçün bir neçə əsas texnoloji istiqamət və praktik həll paketi kritik drayver rolunu oynaya bilər və sənədin məntiqi də məhz bu texnologiyalar üzərində qurulub.

Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində Dördüncü Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiya Mərkəzinin (4SİM) Təhlil və monitorinq şöbəsinin rəhbəri Əzizə Vidadi bildirib.

Əzizə Vidadi qeyd edib ki, Strategiyada birinci və əsas texnoloji drayver süni intellekt və generativ Sİ texnologiyalarıdır. Strategiyada süni intellektin qərarvermədə, risklərin idarə olunmasında, məhsuldarlığın artırılmasında və yeni xidmətlərin formalaşdırılmasında əsas rol oynayacağı açıq şəkildə göstərilir. Xüsusilə, Azərbaycan dili bazasında yaradıcı (generativ) dil modelinin hazırlanması, GenAI-dən istifadə hesabına 2029-cu ilə qədər 70 milyon manat iqtisadi təsirin yaradılması hədəfi bu texnologiyanın strateji əhəmiyyətini göstərir. Süni intellekt əsaslı analitika, avtomatlaşdırma və proqnozlaşdırma həlləri həm dövlət, həm də biznes sektorunda göstəricilərin sürətlə reallaşmasına imkan verəcək”, – deyə Əzizə Vidadi vurğulayıb.

Şöbə müdiri bildirib ki, ikinci mühüm drayver data əsaslı idarəetmə və vahid analitika platformalarıdır. “Strategiyada “İqtisadi məlumatların analitikası sistemi”nin yaradılması, ən azı 10 sosial-iqtisadi məlumat dəstinin formalaşdırılması və ildə 6 data əsaslı analitik hesabatın hazırlanması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma texnologiyanı sadəcə alət kimi deyil, qərarvermənin mərkəzinə yerləşdirir. Böyük verilənlər, real vaxt analitikası və Sİ ilə inteqrasiya olunmuş dashboardlar həm dövlət proqramlarının, həm də şirkət strategiyalarının effektiv icrasının əsas təminatçısına çevrilə bilər”, – deyə o qeyd edib.

Əzizə Vidadinin sözlərinə görə, üçüncü əsas istiqamət rəqəmsal əkiz (“Digital Twin”) texnologiyalarıdır. “Strategiyada pilot mərhələdə başlayaraq milli səviyyədə ən azı 4 rəqəmsal əkiz modelinin tətbiqi planlaşdırılır. Bu texnologiya iqtisadi sahələrdə ssenari modelləşdirməsi, resursların optimallaşdırılması və risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi üçün mühüm alətdir. Xüsusilə logistika, sənaye, enerji və regional inkişaf layihələrində rəqəmsal əkizlər strateji göstəricilərin vaxtında və daha az xərclə icrasına imkan yarada bilər”, – deyə o əlavə edib.

Dördüncü drayver kimi bulud texnologiyaları və data mərkəzləri ekosistemi göstərilir. Bildirilib ki, Strategiyada dövlət–özəl tərəfdaşlığı əsasında ən azı 2 beynəlxalq standartlara uyğun data mərkəzinin yaradılması, həmçinin müəssisələrin bulud əsaslı rəqəmsal həllərə çıxışının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bulud infrastrukturu KOB-lar üçün texnologiyaya giriş baryerini azaldır, startaplar üçün sürətli miqyaslanma imkanı yaradır və rəqəmsal transformasiya göstəricilərinin (300 müəssisə hədəfi) reallaşmasını sürətləndirir.

Beşinci drayver platforma əsaslı yanaşmalar və ekosistem həlləridir. Strategiyada “Rəqəmsal həllər və xidmətlər platforması”, vahid internet resursları, startap–sənaye əməkdaşlıq platformaları və e-ticarət inteqrasiyaları xüsusi yer tutur. Bu yanaşma texnologiyanı ayrı-ayrı layihələrdən çıxarıb vahid ekosistemə çevirir. Nəticədə KOB-ların rəqəmsal bazarlara çıxışı, startapların kommersiyalaşması və texnologiya təminatçılarının bazar payı paralel şəkildə artır.

Altıncı mühüm texnoloji istiqamət tənzimləyici “sandbox”-lar və real iş mühitinə bənzər sınaq mərkəzləridir. Strategiyada 20-dən çox layihənin “sandbox” mühitində sınaqdan keçirilməsi və onların əhəmiyyətli hissəsinin kommersiyalaşması nəzərdə tutulur. Bu mexanizm innovasiyanın sürətini artırır, texnoloji riskləri azaldır və yeni həllərin bazara çıxış müddətini qısaldır.

Əzizə Vidadi qeyd edib ki, Strategiyanın uğurlu icrasında əsas drayver tək bir texnologiya deyil, süni intellekt, data, platforma yanaşmaları, bulud infrastrukturu və sınaq mexanizmlərinin inteqrasiya olunmuş şəkildə tətbiqidir. “Bu model texnologiyanı məqsəd deyil, iqtisadi dəyər yaradan alətə çevirərək 2029-cu ilə qədər innovasiya mühitinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçməsini təmin edəcək”, – deyə o bildirib.