Icma.az
close
up
RU
Rəsmi işləməyənlərin pensiya taleyi necə olacaq? Açıqlama

Rəsmi işləməyənlərin pensiya taleyi necə olacaq? Açıqlama

Icma.az, Demokrat.az saytına istinadən bildirir.

Əmək müqaviləsi olmadan çalışan şəxslərin sosial sığorta sistemindən kənarda qalması onların gələcək pensiya təminatı ilə bağlı riskləri artırır. Bəs qeyri-rəsmi məşğulluğun geniş yayılması gələcəkdə insanların pensiya təminatına necə təsir göstərə bilər və əmək müqaviləsi ilə işləməyin təşviqi üçün hansı addımlar atılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Rəşad Həsənov Demokrat.az-a açıqlamasında bildirib ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanuna görə iki halda vətəndaş pensiya hüququ əldə edir.
Onun sözlərinə görə, sığorta stajı tələbini yerinə yetirdikdə 25 il sığorta stajı olmalıdır:
“Düzdür, indiki halda bu, müəyyən qədər hədiyyə olunur. Amma bu şərtlər daxilində onu da qeyd edim ki, yalnız minimum pensiya hüququ yaranır. Minimum pensiya kapitalı tələbinin ödənilməsi halında pensiya hüququ yaranır.
Digərlərinə münasibətdə isə pensiya hüququ yaranmır, yalnız yaşa görə sosial müavinət ala bilərlər. Bu da, təbii ki, kifayət qədər aşağı məbləğ olduğu üçün vətəndaşın ahıllıq dövründə rifah göstəricisinin ciddi şəkildə pisləşməsinə gətirib çıxara bilər, əgər hansısa əlavə mənbələrdən gəliri yoxdursa.
Yəni, təbii ki, burada düşünürəm ki, əmək bazarının leqallaşması istiqamətində tədbirlər yalnız inzibati yolla deyil, eyni zamanda təşviqlər yolu ilə həll edilməlidir. Azərbaycanda bu istiqamətdə ciddi çatışmazlıqlar mövcuddur. Ümumiyyətlə, əmək bazarının özü kifayət qədər zəif tənzimlənir və bu istiqamətdə təşviqedici alətlərdən istifadə məhduddur”
İqtisadçı əlavə edib ki, məsələn, sosial sığortada leqallaşdırılmış əmək müqaviləsinə münasibətdə həm sahibkarın, yəni həm işəgötürənin, həm də işçinin kifayət qədər ciddi ödənişləri vardır:
“Burada məcburi dövlət sosial sığorta haqqı əməkhaqqı fondunun 25 faizini təşkil edir. Eyni zamanda, əlavə olaraq icbari tibbi sığorta üzrə ayırma, işsizlikdən sığorta üzrə ayırma, bəzi hallarda həmkarlar ittifaqları və s. Ödənişlər də mövcuddur. Yəni nəticədə əməkhaqqı fondunun əhəmiyyətli hissəsi  30 faiz və daha çox hissəsi  bu məqsədlə ayrılır. Bu da öz-özlüyündə indiki şərtlər daxilində əmək bazarında...
Yəni xalq arasında yayılmış bir misal var: “Nağd olsun, soğan olsun”. Bu, çox asanlıqla bir sosial sövdələşmənin əsasını formalaşdırır və işəgötürənlə işçi arasında ortaq bir məbləğdə razılaşaraq bu öhdəliklərdən yan keçməyə üstünlük verilir. Yəni bugünkü mövcud əməkhaqqı fondu üzərində olan fiskal yük bu istiqamətdə ciddi maneələrdən biridir.
Eyni zamanda, təbii ki, pensiya sisteminin özünün də kifayət qədər çatışmazlıqları vardır. İlk növbədə onu qeyd edək ki, vətəndaşların əhəmiyyətli hissəsi 65 yaşın çox yüksək bir pensiya yaşı olduğunu düşünürlər və haqlıdırlar. Azərbaycanda orta yaş həddini götürsək, dünya ölkələri ilə gözlənilən pensiya dövrünü müqayisə etsək, burada təxminən iki dəfə fərq vardır. Bu, öz-özlüyündə pensiya sisteminin etibarsızlığını formalaşdırır. Xüsusilə kişilərə münasibətdə hər iki nəfərdən biri pensiya yaşına çata bilmirsə, aydındır ki, uzunmüddətli dövrdə 30-40 il planlama tələb edən, bəzi hallarda hətta 50 il planlama tələb edən bir sistemə güvəni zəiflədir.
İkincisi, bizdə kapitalın birdəfəlik istifadəsi imkanının olmamasıdır. Burada, məsələn, bir çox ölkələrdə toplanmış kapitalın müəyyən bir qismi vətəndaş tərəfindən müxtəlif məqsədlər üçün  həyati məqsədlər, mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması, səhiyyə məqsədləri, övladların təhsil haqqının ödənilməsi və s. üçün birdəfəlik istifadə oluna bilər. Amma Azərbaycanda bu məhduddur.
Üçüncüsü, varislik hüququnun olmamasıdır. Bir çox ölkələrdə varislik hüququ vardır və müxtəlif formalarda varisliyin təsbit olunması, yəni toplanmış kapitalın onun üzərində təsbit olunması məsələsi öz əksini tapır. Hansı ki, bunlardan biri də məhz toplanmış kapitalın vətəndaşın varislərinə ötürülməsi mexanizmidir: onların kapitalının üzərinə əlavə edilməsi, yaxud onlara ödənilməsi və ya onların hansısa digər məqsədlər üçün istifadəsinə şəraitin yaradılması. Azərbaycanda isə bu da yoxdur.
Yəni bütövlükdə ümumiləşdirmiş olsaq, Azərbaycanda pensiya sistemi təşviqedici deyil. Burada ikinci ən mühüm amil də odur ki, düşünürəm, bu faktorların aradan qaldırılmaması halında mövcud çatışmazlıqlar da davam edəcəkdir. Yalnız inzibati yollarla, təzyiq yolu ilə hansısa formada bu istiqamətin həlli üçün atılan addımların kiçik töhfələrindən başqa ciddi nəticələri olmayacaqdır.
Buna görə də müvafiq istiqamətdə fundamental islahatların aparılmasına, sadalanan məqamların aradan qaldırılmasına ciddi zərurət var.”, - deyə iqtisadçı fikrini tamamlayıb.
Nuray Paşşanlı
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:147
embedMənbə:https://demokrat.az
archiveBu xəbər 09 Sentyabr 2026 13:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see292

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see284

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see283

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see268

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see265

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see260

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see259

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see239

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see230

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see221

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see212

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see209

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see209

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see208

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see208

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see206

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see203

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see198

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see194

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri