Rusiya Çin yaxınlaşması və ABŞ ın yeni strategiyası: qlobal güc balansında təhlükəli üçbucaq

Rusiya və Çin arasında artan yaxınlıq, ABŞ-nin yeni təhlükəsizlik strategiyası və Ukrayna ətrafında gedən danışıqlar qlobal güc balansını tamamilə yeni mərhələyə daşıyır.

Moskva Qərb sanksiyalarının yaratdığı təcriddən çıxmaq üçün Pekinə daha çox bağlandıqca, Çin də öz maraqlarına uyğun şəkildə Rusiyanın siyasi mövqeyini qorumağa çalışır. Eyni zamanda Vaşinqtonun prioritetləri dəyişir: ABŞ Avropa cəbhəsini ön sıradan çəkərək diqqətini daha çox Çinlə rəqabətin mərkəzləşdiyi Asiya-Sakit okean regionuna yönəldir. Bu proseslərin hamısı Ukraynanın mövqeyini həm diplomatik, həm hərbi, həm də siyasi baxımdan daha mürəkkəb vəziyyətə salır.

Qlobal güclər arasında yaranan bu yeni üçbucaq, ABŞ, Çin və Rusiya təkcə böyük dövlətlərin deyil, region ölkələrinin də strateji seçimlərini yenidən müəyyənləşdirir.

Bu dəyişikliklərin mahiyyətini Bakıvaxtı.az-a açıqlayan politoloq Züriyə Qarayeva bildirib ki, əslində sənədin kontentinə baxanda, yeni və radikal heç nə görünmür. Rusiya və Çin illərdir beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini dəstəkləyir, Tayvan məsələsində Moskva Pekinin mövqeyini açıq şəkildə tanıyır, Pekin isə Rusiyanın öz təhlükəsizliyini təmin etmək haqda ritorikasını ümumi şəkildə dəstəkləyir. Ona görə bu sənəd daha çox siyasi jest mahiyyəti daşıyır. Deidiynə görə, Rusiya Ukraynaya qarşı müharibədə təcrid olunduğu üçün Çinə yaxınlıq görüntüsü yaratmaqla vəziyyəti kompensasiya etməyə çalışır. Çin isə Moskva ilə əməkdaşlığı genişləndirsə də, ABŞ sanksiyalarından ehtiyat etdiyi üçün Rusiyaya böyük sərmayə qoymağa tələsmir. Yəni sənəd iki tərəfin bir-birinə tam güvəndiyini deyil, daha çox praqmatik maraqlar üzərində qurulmuş münasibəti göstərir.

Sənəddə Pekinin “Rusiyanın təhlükəsizliyini və suverenliyini dəstəkləməsi” bəndini şərh edən politoloq bildirib ki, bu bənd ilk baxışda Rusiyanın mövqeyinə açıq dəstək kimi görünür, amma əslində Pekin bu müharibənin uzanmasını istəmir:

“Müharibə Çin üçün iqtisadi risk yaradır. Enerji daşımaları çətinləşir, Avropa ilə ticarət əlaqələri zərər görür, ABŞ və Aİ-nin Çin şirkətlərinə təzyiqi artır. Pekinin Rusiyanın “təhlükəsizliyinə dəstək” ifadəsini qəbul etməsinin əsas səbəbi balansı qorumaqdır. Çünki, Çin Rusiyanı tam itirmək istəmir, amma eyni zamanda Kremlə açıq şəkildə hərbi dəstək verəcək qədər də risk almır. Bu, simvolik və diplomatik jestdir, amma Pekinin müharibəni dəstəklədiyi anlamına gəlmir. Əksinə, Çin müharibə nə qədər uzansa, bir o qədər iqtisadi zərər görür və bu, Pekini narahat edir”.

Züriyə Qarayeva: Vaşinqtonun Moskva ilə dialoq xəttini bərpa etmək istəyi Ukraynanı masa arxasında daha zəif tərəfə çevirə bilər

ABŞ-nin yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyasının Rusiya-Çin yaxınlaşmasına təsirinə gəlincə, müsahibimiz qeyd edib ki, yeni strategiya Vaşinqtonun prioritetlərinin dəyişdiyini açıq göstərir. ABŞ artıq Avropa məkanına əvvəlki qədər enerji sərf etmək istəmir və diqqəti əsasən Çinə yönəldir:

“Bu durum Rusiyanı daha çox Pekinə yaxınlaşdırır, çünki Moskvanın Qərblə münasibətləri tam bloklanıb. Lakin paradoks ondadır ki, ABŞ-nin prioritet dəyişikliyi Rusiyanın güclənməsi anlamına gəlmir - əksinə, Moskvanı daha da asılı hala salır. Rusiya artıq sərbəst oyunçu deyil, Çinin şərtlərinə uyğun hərəkət etməyə məcbur olan tərəfdir. Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı yumşaq ritorikası isə Moskvanın deyil, Ukraynanın mövqeyini zəiflədir”.

“ABŞ-nin bu yeni kursu Ukraynanın geosiyasi mövqeyinə necə təsir edəcək” sualını cavablandıran Z.Qarayevanın sözlərinə görə, bu, Ukrayna üçün ən çətin mərhələlərdən birini yaradır. Politoloq bildirib ki, ABŞ müharibəyə əvvəlki qədər resurs ayırmayacağını göstərir və bu, Kiyevin danışıqlarda manevr imkanlarını məhdudlaşdırır.

“Vaşinqtonun Moskva ilə dialoq xəttini bərpa etmək istəyi Ukraynanı masa arxasında daha zəif tərəfə çevirə bilər. Ukrayna cəmiyyəti güzəştlərə qarşı həssasdır və hökumət üçün siyasi risk böyükdür. Çin-Rusiya yaxınlaşması və ABŞ-nin strategiya dəyişikliyi nəticəsində Ukrayna qlobal güclər arasında daha mürəkkəb mövqedə qalır. Bu yeni reallıq Kiyevi həm güc balansını, həm təhlükəsizlik mexanizmlərini, həm də diplomatik strategiyasını yenidən qurmağa məcbur edir”, - deyə Züriyə Qarayeva qeyd edib.

Zülfü Məmmədov