Rusiya və İranda qaz yandırılması artır

2025-ci ildə dünya üzrə qaz yandırılması (neft hasilatı zamanı müşayiət olunan qazın atmosferə yandırılması) son altı ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.

SİA-nın xarici mətbuata istinadən verdiyi xəbərə görə, bu artımın əsas səbəbi Rusiya və İranda qeydə alınan ciddi yüksəlişdir. Dünya Bankının “Global Gas Flaring Tracker” hesabatına əsasən, qlobal qaz yandırılması təxminən 167 milyard kubmetr təşkil edib ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə artım deməkdir və təxminən 54 milyard dollar dəyərində enerji itkisi ilə nəticələnir.

Hesabata görə, Rusiya və İran qaz yandırılmasının artımında əsas ölkələrdir, İraq da bu siyahıda yüksək yer tutur və bu üç ölkə birlikdə qlobal qaz yandırılmasının təxminən yarısına yaxın hissəsinə cavabdehdir. Ümumilikdə isə 9 ölkə dünya üzrə qaz yandırılmasının 80 faizindən çoxunu təşkil edir. Bu göstəricilər “Zero Routine Flaring by 2030” (2030-cu ilə qədər rutin qaz yandırılmasının dayandırılması) hədəfinə çatmaq perspektivini zəiflədir.

Mütəxəssislər bu vəziyyətin əsas səbəbləri kimi infrastruktur çatışmazlığını, qazın emalı və daşınması imkanlarının zəifliyini, sərmayə azlığını və bəzi ölkələrdə nəzarət mexanizmlərinin yetərsizliyini göstərirlər. Nəticədə hasilat zamanı çıxan təbii qaz istifadə olunmaq əvəzinə yandırılır.

Qaz yandırılması böyük həcmdə karbon emissiyasına səbəb olaraq iqlim dəyişikliyini sürətləndirir və eyni zamanda iqtisadi baxımdan milyardlarla dollar dəyərində enerji itkisi yaradır. Dünya Bankı bu problemin texniki baxımdan həll edilə biləcəyini, lakin bunun üçün ciddi investisiya və siyasi iradə tələb olunduğunu bildirir.

Nəticə olaraq, qlobal enerji keçidi və emissiyaların azaldılması hədəfləri fonunda Rusiya və İranda qaz yandırılmasının artması beynəlxalq iqlim siyasəti üçün ciddi çağırış kimi qiymətləndirilir və bu tendensiyanın davam etməsi 2030-cu il hədəflərinə nail olmağı daha da çətinləşdirir.

Lətifə Abdıyeva