Rusiyada dini azadlıq necə məhdudlaşdırılır?

Sualın cavabını Rusiya mətbuatında dərc olunan bu məqalədə tapmaq olar:

Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasına yaşayış binalarının qeyri-yaşayış sahələrində və onların əlavələrində dini ayinlərin və tədbirlərin keçirilməsini qadağan edən sənədlər paketi təqdim edilib. Belə bir tənzimləmənin tətbiqi cəhdləri əvvəllər də edilib. 2024-cü ilin oktyabr ayında "Yeni Xalq" fraksiyası öz layihəsini hazırlayıb, lakin yenidən baxılması üçün geri göndərilib. Bu dəfə sənəd "Vahid Rusiya"dan başqa bütün fraksiyaların liderləri tərəfindən imzalanıb. Lakin hakim partiya Parlamentin sədr müavini Pyotr Tolstoyun imzaladığı sənədi imzalayıb.

Qanunun həm hazırkı, həm də əvvəlki versiyaları əsasən radikalların və ekstremistlərin, eləcə də ölkədə qanunsuz yaşayan miqrant işçilərin toplaşıb təbliğ edə biləcəyi ibadət otaqlarını hədəf alır. Bundan əlavə, sənədin hazırkı versiyasına verilən izahatda deyilir ki, "bəzi hallarda kütləvi xarakter daşıyan yaşayış yerlərində dini tədbirlərin keçirilməsi" "yaxınlıqda yaşayan vətəndaşların qanuni maraqlarını və hüquqlarını" pozur.

Həqiqətən də, çoxmənzilli binaların zirzəmilərində böyük toplantılar sakinlər üçün ciddi narahatlıq yarada bilər. Parkinq yerləri kilsə üzvləri tərəfindən tutulub, girişlərin yaxınlığında böyük qruplar toplaşır və səs-küylü söhbətlər baş verir. Qonşuların bu cür toplantılar zamanı potensial qanun pozuntuları ilə bağlı qorxuları başa düşüləndir, baxmayaraq ki, bu cür qruplar dini təşkilat kimi qeydiyyata alınmalı və dövlət nəzarəti altında olmalıdır. Lakin deputatlar hesab edirlər ki, kiçik icmaların çoxluğu səlahiyyətli orqanlar tərəfindən effektiv nəzarəti çətinləşdirir. Onların hamısını kütləvi şəkildə bağlamaq daha asandır.

Bəs bu halda dindarlar hara gedəcəklər? Ölkədə dominant din olan pravoslavlıqdan kənarda böyük dini binalar ibadət etmək istəyənlərin hamısını yerləşdirə bilmir. Müsəlmanlar on illərdir Rusiya şəhərlərində yeni məscidlərin tikilməsi üçün icazələrin olmamasından şikayətlənirlər. Lakin böyük bir məsciddə həmçinin minarələr və azanları ətrafdakı binaların sakinlərini narahat edən müəzzin də var.

Məscidin ətrafının əsasən müsəlmanlar tərəfindən məskunlaşacağını fərz etsək, bu, böyük şəhərlərdə dini və etnik anklavların yaranması üçün şərait yaradacaq ki, bu da özlüyündə ciddi sosial və siyasi problemdir.

Lakin qanun layihəsi digər dini icmaların, o cümlədən xristian icmalarının maraqlarına da təsir göstərir. Protestantlar, xüsusən də xarizmatik məzhəb nümayəndələri üçün xüsusi dini binalar o qədər də vacib deyil. Böyük konfrans zallarından əlavə, Pentekostallar, Baptistlər və Yeddinci Gün Adventistləri daha kiçik məkanlardan istifadə edirlər. Birincisi, Protestantizm mərkəzləşdirilməmişdir və muxtar icmalar kiçik ola bilər. Onlar üçün kiçik bir əlavə uyğundur. İkincisi, yerli birliyin xüsusi bir birlik atmosferi yaratdığına inanılır ki, buna müxtəlif yerlərdən gələn möminlərin gəldiyi böyük zallarda nail olmaq çətindir.

Bəzi dinlər görüş yerlərinin piyada məsafədə olmasını tələb edir. Məsələn, yəhudilərə şənbə və bayram günlərində ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək qadağandır. Bundan əlavə, hər kəs şənbə və bayram günlərini evdə qeyd edərsə, onların dini ehtiyacları ödənilməyəcək, çünki bu günlərdə 10 yetkin kişidən ibarət kvorum tələb edən ictimai dua vacibdir.

Nəhayət, hətta Rus Pravoslav Kilsəsinin möminləri də evdə ritualların zəruri olduğu vəziyyətlərə malikdirlər. Məsələn, treby (ümumi ayinlər) adlanan xüsusi ayinlər ruhani xadimin məcburi iştirakını tələb edir. Ruhani həm də mənzildə qeydiyyatda olmayan kənar şəxsdir.

İzahlı qeyddə qanun layihəsinin müəllifləri yeni müddəanın qəbul edilməsi halında vətəndaşların konstitusiya hüquqlarının pozulmayacağını bildiriblər. Lakin qanun layihəsi ətrafında aparılan müzakirələr buna şübhələri üzə çıxarıb.

V.VƏLİYEV

(Tərcümə)