Rusiyada şişlərin böyüməsini proqnozlaşdıran kompüter modeli yaradılıb

Rusiyanın Perm Milli Tədqiqat Politexnik Universitetinin (PNTU) alimləri epitel toxumasının kompüter modelini hazırlayıblar. Yeni texnologiya yaraların sağalması, yanıqlar və onkoloji proseslər zamanı hüceyrələrin davranışını təqlid edir və toxumalardakı dəyişikliklərin gələcək inkişafını proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Redaktor.az bu barədə xarici mediaya istinadla xəbər verirlər.

Alimlərin sözlərinə görə, yaraların sağalması və şişlərin böyüməsi eyni fundamental prinsip epitel hüceyrələrinin hərəkəti ilə idarə olunur. Lakin bu prosesi canlı orqanizmdə izləmək çətindir: laboratoriya təcrübələri bioloji sistemlərin mürəkkəbliyini tam əks etdirmir, mövcud modellər isə yalnız məhdud parametrləri nəzərə alır.

Yeni modelin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, hər bir hüceyrənin həm mexaniki, həm də kimyəvi xüsusiyyətlərini birləşdirir. Virtual bioloji elementlər real hüceyrələr kimi davranır, hərəkət edir, bölünür, forma dəyişir, təzyiqə və dartılmaya reaksiya verir. Bu, toxumaların zədələrə necə reaksiya verdiyini və patologiyalar zamanı davranışlarının necə dəyişdiyini izləməyə imkan yaradır.

Layihənin rəhbəri, PNTU-nun “Tətbiqi fizika” kafedrasının dosenti, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi İvan Krasnyakov bildirib ki, hüceyrələr sərt və elastik maneələrə fərqli şəkildə reaksiya göstərirlər: “Sərt səthlərdə onlar sıx toplanır və gərginlik zonaları yaradır, elastik strukturlar isə yüklənməni bərabər paylayaraq daha sağlam toxumaların formalaşmasına imkan verir”.

Tədqiqatlar göstərib ki, hüceyrə hərəkətində “qızıl orta” mövcuddur: optimal hərəkətlilik zamanı toxumalar nə çox xaotik, nə də tam sabit olur, bu da düzgün bərpanı təmin edir. Əgər hüceyrə bölünməsi pozularsa, müəyyən sahələrdə təzyiq artır və toxuma strukturu zədələnir.

“Tutaq ki, hüceyrələr bölünməyi dayandırır, yük isə qalır. Bu, az işçi ilə çox işin görüldüyü ofisə bənzəyir. Diabet zamanı dərinin yaraları bağlama qabiliyyəti azalır, ağciyərlərdə isə sağlam toxuma əvəzinə çapıqlar yaranır”, – deyə tədqiqatın müəlliflərindən biri, gənc alim Maksim Buzmakov qeyd edib.

Alimlərin fikrincə, bu model bərpaedici və fərdiləşdirilmiş tibb sahəsində yeni imkanlar açır. O, həkimlərə xəstəliklərin gedişatını proqnozlaşdırmaq, fərdi müalicə üsulları seçmək və hətta yeni dərmanların effektivliyini pasiyentlər üzərində tətbiq olunmadan əvvəl virtual şəkildə sınaqdan keçirmək imkanı verəcək.

Nuriyyə NATİQQIZI