Rusların batmış “Komsomolets”dən plutonium sızması aşkar edilməyib..?

...Rusiya və Norveç alimləri təxminən 40 ildir Norveç dənizində batmış nüvə sualtı qayığı “Komsomolets”in vəziyyəti ilə bağlı ziddiyyətli nəticələrə gəliblər.

SİA xəbər verir ki, rus mütəxəssisləri 2017-ci ildə “Akademik Mstislav Keldış” tədqiqat gəmisinin 68-ci səyahəti zamanı götürülmüş çöküntü nümunələrini təhlil edərək, sualtı qayığın reaktorundan və ya torpedo bölmələrindən plutonium sızmasına dair heç bir dəlil tapmayıblar.

Təhsil və Elm Nazirliyinin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, “...Sualtı qayığın qəzaya uğradığı yerdəki dib çöküntülərində plutonium-239+240 və plutonium-238 izotoplarının aktivliyi Arktika üçün fon səviyyələrinə uyğundur. Sualtı qayığın gövdəsi hələ də təhlükəli materialları etibarlı şəkildə təcrid edir”, - deyə Təhsil və Elm Nazirliyinin mətbuat xidmətindən bildiriblər.

Tədqiqatın nəticələri nüfuzlu "Marine Polution Bulletin" jurnalında dərc edilib.

…Amma Radiasiya Mühafizəsi və Nüvə Təhlükəsizliyi İdarəsinin (DSA) norveçli mütəxəssisləri fərqli bir nəticəyə gəliblər.

Belə ki, 2026-cı ilin mart ayında onlar uzunmüddətli monitorinqdən əldə edilən məlumatları açıqlayıblar və bu məlumatlara görə, “Komsomolets”in gövdəsində həqiqətən də sızma olub - lakin gözlənildiyi kimi deyil.

"Ægir 6000" dərin dəniz sualtı gəmisindən istifadə edərək tədqiqatçılar ventilyasiya borusundan və reaktor bölməsindən radioaktiv maddələrin dövri emissiyalarını qeydə alıblar. Sualtı qayığın yaxınlığında götürülmüş su nümunələrində stronsium və sezium səviyyələri fon səviyyələrindən yüz minlərlə dəfə yüksək idi.

Uran və plutoniumun izotop nisbətləri reaktorun içərisindəki nüvə yanacağının aktiv korroziyasını göstərirdi.

Lakin, sualtı qayıqdan cəmi bir neçə metr aralıda radionuklid konsentrasiyaları təhlükəsiz səviyyələrə düşüb və bentik orqanizmlər - süngərlər, mərcanlar, eləcə də dəniz anemonları - heç bir görünən ziyan göstərməyib.

Nəticələrdəki uyğunsuzluq tədqiqatın müxtəlif obyektləri ilə izah olunur.

Rus alimləri plutoniumun illər ərzində toplandığı dib çöküntülərini araşdırdılar və heç bir anomaliya tapmadılar. Lakin norveçlilər gövdədən çıxan reaktivlərdən birbaşa su nümunələri götürdülər və okeanda tez bir zamanda seyrələn ani bir sızma qeydə aldılar.

Lakin hər iki tərəf üçün əsas narahatlıq “Komsomolets” ilə deyil, Novaya Zemlyanın şimalındakı sularla bağlıdır.

Məhz orada, keçmiş Sovet nüvə sınaq sahəsinin ərazisində, plutonium-239+240-ın ən yüksək konsentrasiyası qeydə alınıb - quru torpağın hər kiloqramına 2314 ± 178 millibekkerel qədər.

İzotopik analiz göstərib ki, bu plutoniumun 87-98 faizi 20-ci əsrin ortalarında qlobal atmosfer nüvə silahı sınaqlarının mirasıdır, kiçik bir hissəsi isə İrlandiya dənizinə radioaktiv tullantıların atılması ilə Arktikaya daxil olub.

Alimlər ardıcıl bir korrelyasiya müəyyən ediblər: dib çöküntülərində nə qədər çox üzvi karbon varsa, plutonium konsentrasiyası bir o qədər yüksəkdir.

Bu, onlara radionuklidlərin torpaqda harada "möhürlənəcəyini" və hara miqrasiya edə biləcəyini proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Ətraf mühit proseslərinin qlobal dəyişikliklərlə sıx bağlı olduğu Arktika üçün bu cür məlumatlar uzunmüddətli monitorinq üçün əsasa çevrilir.

Beynəlxalq diqqət “Komsomolets”-ə davam edir. Norveç hökuməti sualtı qayıq, eləcə də batmış K-27 sualtı qayığı və SHELF-M mikroreaktoru üçün mürəkkəb kritiklik və ətraf mühitə təsir hesablamaları üçün tender elan edib.

Hər iki tərəfin alimləri bir məsələdə həmfikirdirlər: “Komsomolets” gövdəsi pisləşməyə davam edəcək və vəziyyət daimi monitorinq tələb edir.

Əli Babayev