Icma.az
close
up
RU
“Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” nəşrə hazırlanır

“Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” nəşrə hazırlanır

Azertag saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Bakı, 19 may, AZƏRTAC

AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Elmi Şurasının qərarı ilə “Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” çapa hazırlanır.

Bu barədə AZƏRTAC-a AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun aparıcı elmi işçisi dosent Təranə Şükürlü məlumat verib.

Kitab Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlının 80 illik yubileyinə həsr edilir.

Əsərin müəllifi filologiya elmləri doktoru, professor İlham Tahirovdur. Nəşrin elmi məsləhətçisi akademik İsa Həbibbəyli, elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor Nadir Məmmədli, rəyçiləri isə filologiya elmləri doktorları, professorlar Məsud Mahmudov və İsmayıl Kazımovdur.

Sabir Rüstəmxanlı müasir Azərbaycan ədəbi düşüncəsində yalnız şair, nasir və yazıçı kimi deyil, milli yaddaş, tarix, dil, türkoloji identiklik və ictimai düşüncə problemlərini bədii və publisistik diskursun mərkəzinə gətirən müəlliflərdən biri kimi seçilir. Onun yaradıcılığı poeziya, publisistika, roman, esse, ədəbi düşüncə, tarixi-fəlsəfi təhlil və ictimai diskurs kimi müxtəlif janrları əhatə edir. Sabir Rüstəmxanlı dilinin yalnız poetik sistem kimi deyil, çoxqatlı semantik və ideoloji model kimi öyrənilməsi dilçiliyimiz üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan dilçiliyində ilk dəfə olaraq Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığı əsasında geniş müəllif korpusu formalaşdırılıb, müəllif dilinin statistik-semantik modeli hazırlanıb. Tədqiqatın faktiki bazasını Xalq şairinin “Seçilmiş əsərləri”nin 15 cildliyi və həmin çoxcildliyə daxil edilməmiş, müxtəlif dövrlərdə mətbuatda və elektron mediada dərc olunmuş yazıları təşkil edir. İlkin mərhələdə korpusun ümumi həcmi 3 220 690 söz-formadan ibarət olmuşdur. Emal proseslərindən sonra müəllifin dilində 23 433 söz müəyyən edilib ki, bu da Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığının semantik xəritəsini, əsas konseptual sahələrini və fərdi idiolekt xüsusiyyətlərini daha aydın şəkildə izləməyə imkan verir.

Korpus materialı göstərir ki, müəllifin dilində eyni leksik nüvənin çoxsaylı morfoloji və sintaktik realizasiyaları mövcuddur. Bu isə Sabir Rüstəmxanlı dilinin zəngin forma variasiyasına və yüksək morfoloji dinamizmə malik olduğunu göstərir.

Kitabda Sabir Rüstəmxanlının dili bütöv statistik-semantik model kimi tədqiq olunub, korpus materialında müşahidə edilən və müasir normativ lüğətlərdə, xüsusilə “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”ndə (Bakı, 2021) qeydə alınmamış 6 minə yaxın leksik vahid müəyyən edilib. Korpus materialı göstərir ki, bu leksik qat təsadüfi vahidlər toplusu deyil. Burada müəllif neologizmləri, konseptual feilyaratma modelləri, arxaik-türkoloji yaddaş leksikası, poetik transformasiyalar və müxtəlif semantik-kompozit birləşmələr mühüm yer tutur.

“Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” yalnız sözlərin statistik düzümü deyil. Bu kitab müəllifin dil yaddaşını, söz dünyasını və milli-tarixi düşüncə modelini üzə çıxaran geniş korpus tədqiqatıdır. Burada sözlər sadəcə işlənmə tezliyi ilə deyil, daşıdığı tarixi, ideoloji və mənəvi enerji ilə diqqət çəkir.

“Vətən”, “xalq”, “dil”, “tarix”, “ruh”, “yaddaş”, “azadlıq”, “kimlik” kimi anlayışların Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığında necə semantik mərkəzə çevrildiyi, hansı metaforik sistem və konseptual əlaqələr yaratdığı statistik material əsasında araşdırılır. Kitab Sabir Rüstəmxanlının dilində sözlərin statistik taleyini izləməklə yanaşı, böyük söz ustadının linqvistik-statistik və mənəvi portretini də ortaya qoyur.

Kitabın nəzəri hissəsində müəllif korpusu problemi, korpus dilçiliyinin metodoloji əsasları, Sabir Rüstəmxanlı korpusunun quruluşu, leksik tezlik paylanması, metaforik sistem və müəllif idiolektinin sözyaratma modeli araşdırılır. Əsərdə Sabir Rüstəmxanlı dilinin tam əlifba-tezlik siyahısı və yüksəktezlikli leksik nüvəni əhatə edən tezlik siyahısı təqdim edilir.

Tədqiqat göstərir ki, Sabir Rüstəmxanlının dili yalnız fərdi poetik üslub hadisəsi deyil. Onun dili milli yaddaşın, tarixi düşüncənin, türkoloji identikliyin və ictimai-mənəvi təcrübənin söz vasitəsilə formalaşmış semantik sistemidir. Burada söz yalnız leksik vahid kimi deyil, yaddaşı daşıyan, tarixi yaşadan və milli kimliyi qoruyan mənəvi enerji kimi çıxış edir. Bu baxımdan “Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” Azərbaycan dilçiliyində müəllif korpusu istiqamətində həyata keçirilmiş ilk sistemli təşəbbüslərdən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

“Sabir Rüstəmxanlı dilinin tezlik lüğəti” korpus dilçiliyi, leksikologiya, üslubiyyat, müəllif idiolekti və müasir Azərbaycan ədəbi dili problemləri ilə maraqlanan tədqiqatçılar üçün mühüm elmi mənbə olmaqla yanaşı, Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığına yeni elmi baxış təqdim edən fundamental nəşr kimi müəllif korpusu istiqamətində aparılan tədqiqatlara yeni perspektivlər açır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 19 May 2026 15:50 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see327

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see319

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see315

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see306

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see287

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see267

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see254

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see249

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see248

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see247

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see242

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see219

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see219

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see213

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see204

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see198

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see195

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see183

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see183

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri