“Şəhərsalma və Memarlıq ili” kontekstində plansız tikililəri nə gözləyir? ŞƏRH OLUNDU

”2026-cı ilin Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan edilməsi ölkənin urbanizasiya siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu qərar uzun illərdir cəmiyyət və ekspert dairələrində müzakirə olunan plansız, sənədsiz tikililər, eləcə də riskli zonalarda yerləşən yaşayış evlərinin taleyi ilə bağlı məsələləri yenidən gündəmə gətirir”. Bu sözləri SİA- ya politoloq Züriyyə Qarayeva bildirib.

Onun sözlərinə görə, sözügedən problem təkcə hüquqi deyil, eyni zamanda sosial, iqtisadi və təhlükəsizlik aspektlərini özündə birləşdirən kompleks məsələdir:

”Azərbaycanda xüsusilə sürətli urbanizasiya dövrlərində şəhərsalma normalarına tam riayət olunmadan inşa edilmiş yaşayış evləri geniş yayılıb. Torpaq sənədlərinin olmaması, tikinti icazələrinin alınmaması və mühəndis-infrastruktur tələblərinin gözardı edilməsi bu tikililərin əsas xüsusiyyətlərindəndir. Nəticə etibarilə, belə yaşayış sahələri nə hüquqi müstəvidə tam tanınır, nə də şəhərin ümumi inkişaf konsepsiyasına inteqrasiya oluna bilir.

Riskli zonalarda - sürüşmə ərazilərində, seysmik aktiv sahələrdə, sel və daşqın riski olan bölgələrdə yerləşən tikililər isə xüsusilə təhlükəli kateqoriyaya daxildir. Bu tip evlər yalnız şəhərsalma prinsiplərinə zidd olmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda insan həyatına birbaşa təhlükə yaradır. “Şəhərsalma və Memarlıq ili”nin elan edilməsi bu cür problemlərin sistemli şəkildə qiymətləndirilməsi və həlli üçün institusional imkanlar yarada bilər.

Yeni mərhələdə əsas gözləntilərdən biri plansız tikililərin inventarizasiyasının aparılması və onların hüquqi statusunun diferensial yanaşma əsasında müəyyənləşdirilməsidir. Yəni bütün sənədsiz evlərin eyni yanaşma ilə qiymətləndirilməsi deyil, sosial vəziyyət, təhlükəsizlik riski və şəhərsalma baxımından uyğunluq kimi meyarların nəzərə alınması ehtimalı artır. Bu, bir tərəfdən sosial ədalətin qorunmasına, digər tərəfdən isə şəhər mühitinin funksional və təhlükəsiz formada yenidən qurulmasına xidmət edə bilər.

Eyni zamanda, riskli zonalarda yerləşən tikililərlə bağlı köçürülmə və kompensasiya mexanizmlərinin gündəmə gəlməsi istisna olunmur. Bu prosesin uğuru isə şəffaf hüquqi mexanizmlərin yaradılmasından, vətəndaşların mülkiyyət hüquqlarının qorunmasından və alternativ yaşayış imkanlarının təmin olunmasından birbaşa asılıdır. Əks halda, şəhərsalma islahatları sosial narazılıq riski yarada bilər.

“Şəhərsalma və Memarlıq ili” çərçivəsində memarlıq-estetik meyarların gücləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Plansız tikililər təkcə hüquqi və təhlükəsizlik problemi deyil, eyni zamanda şəhər mühitinin vizual və funksional bütövlüyünü pozan amillərdir. Müasir şəhərsalma yanaşmaları isə ekoloji davamlılıq, estetik uyğunluq və sosial rahatlıq prinsiplərinə əsaslanır.

2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq ili” elan edilməsi plansız və sənədsiz tikililərlə bağlı problemin köklü şəkildə həllinə yönəlmiş siyasi və institusional iradənin göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər. Bu təşəbbüsün real nəticələr verməsi isə hüquqi islahatların dərinliyindən, sosial həssas yanaşmadan və uzunmüddətli şəhər inkişaf strategiyasının ardıcıl icrasından asılı olacaq. Sözügedən il, düzgün icra olunduğu təqdirdə, Azərbaycanın şəhərsalma tarixində dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər”.