Səslə əvəz edilən kağız tarixə qovuşacaqmı? Poçtun dəyişən markası

Dəyişən tarix
Oktyabrın 9-da bir çox ölkələr Ümumdünya Poçt Gününü qeyd edirlər - bu tarixdə 1874-cü ildə İsveçrənin Bern şəhərində Ümumdünya Poçt İttifaqının (ÜPİ) yaradılması elan edilib. Bu bayramın təsis edilməsi 1969-cu ildə Tokioda keçirilən ÜPİ Konqresinin tribunasından rəsmən elan edilib.. Poçtun tarixi tədricən inkişafı ilə maraqlıdır - ibtidai mesajlaşma sistemlərindən müasir rəqəmsal poçt xidmətinin yaranmasına qədər.
Minlərlə il əvvəl insanlar uzun məsafələrə mesaj göndərmək üçün səs və vizual siqnallardan - nağara səslərindən və böyük yanğınların tüstüsündən istifadə ediblər. Tamtamlar hələ də bəzi Afrika qəbilələri tərəfindən ünsiyyət üçün istifadə olunub. Bəşər tarixində ünsiyyətin inkişafının növbəti addımı piyada və daha sonra at elçilərinin istifadəsi olub.
Mesopotamiyada, Misirdə, Yunanıstanda, Farsda, Çində və Roma İmperiyasında yaxşı qurulmuş poçt xidməti mövcud olub: yazılı xəbərlər kuryerlər tərəfindən estafet əsasında əvvəlcədən müəyyən edilmiş marşrutlar üzrə göndərilib. Şərqi Roma İmperiyasında dövlət poçtu eramızın I minilliyinin ortalarına qədər mövcud olub. Orta əsrlər Avropasında kral kuryerləri sayəsində poçt yenidən inkişaf etməyə başlayıb. Paralel olaraq monastır və universitet poçt xidmətləri mövcud olub.

Müasir mərkəzləşdirilmiş poçt Avropada dövlət hakimiyyətinin güclənməsi ilə yaranıb. 1464-cü ildə Fransa kralı XI Lüdovik Kral Kuryer Xidmətini yaradıb. Dəmir yollarının və teleqrafın yaranması ilə poçt xidmətlərinin işi xeyli sürətlənib. 1820-ci ildə İngiltərənin Brighton şəhərindən olan bir kağız taciri zərfi icad edib. 1840-cı ildə Böyük Britaniyada məktubların göndərilməsi prosesini sadələşdirən və sürətləndirən ilk poçt markası Penny Black təqdim edilib. XX əsrdə hava poçtu xidmətləri meydana çıxıb ki, bu da çatdırılma müddətlərini daha da azaldıb.
Müasir poçt yalnız ənənəvi məktublar, kartlar və bağlamaların göndərilməsini deyil, həm də elektron mesajların mübadiləsini əhatə edib. Poçt xidmətlərinin rəqəmsallaşması insanlara demək olar ki, dərhal məlumat göndərməyə və qəbul etməyə imkan verib. Bu, kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı dövründə təkamülünü davam etdirən kommunikasiyanın mühüm aspektidir.

Bugünkü beynəlxalq poçt 6800 dildə danışır və dünyanın ən uzun fiziki mesaj çatdırılması şəbəkəsini təmsil edir. Dünya üzrə 1,5 milyarddan çox insan - dünyanın yetkin əhalisinin təxminən üçdə biri - poçt vasitəsilə ödənişlər və pul köçürmələri də daxil olmaqla əsas maliyyə xidmətlərinə çıxış əldə edir. Dünya üzrə 650.000 filial şəbəkəsi və 5,3 milyon işçisi olan beynəlxalq poçt hər yerdə, hər kəsə xidmət göstərmək qabiliyyətinə görə misilsizdir.
Azərbaycan poçtu
Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə inkişaf etməyə başlayan Azərbaycan poçtu 1818-ci ildə Gəncə şəhərində ilk poçt kontoru açılmaqla müəyyən mənada öz işini görüb. Bu gün poçt xidmətimiz yüksək səviyyədə işləyir. Bir çox proseslərin avtomatlaşdırılması sayəsində məktub və bağlamanın bütün yolunu izləmək mümkün olub. Müvafiq olaraq, poçt bazarının bütün insanlara ədalətli, sabit və keyfiyyətli çatdırılması inkişaf etdirilib. Poçt rabitəsinin elektrik rabitəsindən ayrılaraq müstəqil bir qurum kimi işləməsi rentabelli fəaliyyətin əsasını qoyub. İlk milli “Poçt rabitəsi Qaydaları”nın hazırlanması, “Şəbəkə” xidmət mərkəzlərinin istifadəyə verilməsi yeni hədəflər müəyyən edib.

Hədəflər üçün isə maliyyə əhəmiyyətli rol oynayır. Yenilənmə mərhələsinə keçid edən “Azərpoçt” “VİSA” ödəniş sisteminin tamhüquqlu üzvü olub, “Agent bankçılıq” layihəsini uğurla yekunlaşdırılıb və “Retail” xidməti altında ölkədə fəaliyyət göstərən fərqli bizneslərə öz məhsullarının poçt şöbələri üzərindən satışının həyata keçirib. Nəticədə zərərdən mənfəətə keçid və dayanıqlı maliyyə durumu yaranıb. Bir tərəfdən modernləşdirilmiş texnologiya poçt xidmətləri üçün bir çox yeni imkanlar yaradır, onların fəaliyyətinin səmərəliliyini artırmağa imkan verir. Məsələn, Optik Tanınma Sistemlərinin (OCR) tətbiqi və onların çeşidləmə sistemləri ilə inteqrasiyası çeşidləmə prosesini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirə və məktubların oxunma keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Nəticədə, poçt göndərişlərinin emalı dəyəri 1000 zərf üçün 55 dollardan eyni nömrə üçün 5 dollara qədər azaldılır.
Digər tərəfdən, poçtun rəqəmsal kommunikasiya texnologiyaları ilə əvəzlənməsinin poçt sənayesinin inkişafı üçün müəyyən təhlükə yaratdığını inkar etmək olmaz. Bu tendensiya da baş verir. Məsələn, bir sıra hallarda poçt yazışmalarının həcmi azalır və ya eyni səviyyədə qalır. Bununla belə, mənfi təsir çox vaxt şişirdilir, müsbət təsir isə azaldılır və ya tamamilə nəzərə alınmır.

Poçtların çeşidlənməsi əməliyyatlarında inqilab edən eyni tanınma texnologiyası əvvəllər mövcud olmayan yeni poçt xidmətlərini dəstəkləmək üçün böyük potensiala malikdir və bu, poçt sənayesinin digər rabitə növləri ilə rəqabət qabiliyyətini artırmağa kömək edəcəkdir. Ən innovativ xidmətlərdən biri istifadəçi poçtunun rəqəmsallaşdırılması imkanıdır. Bu xidmət korporasiyaların və fərdi istifadəçilərin uzaq ərazilərdə işlədiyi müasir dinamik dünyamızın ehtiyaclarına cavab verir. Eyni zamanda, tanınma və rəqəmsallaşdırma texnologiyalarından istifadə olunur, skanlama nəticəsində lazımi məlumatların dəqiqliyi artır.
Yuxarıda göstərilən bütün faktlar göstərir ki, yeni çatdırılma texnologiyalarının ənənəvi poçt xidmətlərinə təsiri gözlənildiyi qədər güclü deyil. Bununla belə, dəyişən mühit poçt xidmətlərinin keyfiyyətinin və müxtəlifliyinin artırılmasını tələb edir. Poçt xidmətləri provayderləri yeni texnologiyalardan yararlanmalı, məhsul və xidmətlərini müasirləşdirməli və müvafiq olaraq istifadəçilərinə təklif etməlidirlər.

Zaman dayanmır. Bu gün internet mesajları bir saniyəyə ötürür. İndi oxuduğunuz məqalə bir jurnalistin əllərindən ekranınızdakı təsvirə qədər uzun bir yol keçmiş xəbərlərin təkamülünün nümunəsidir. Və bəlkə də gələcəkdə sizə lazım olan məhsul 3D printerdə çap olunacaq, teleporterdə materiallaşdırılacaq və ya siz yalnız virtual məhsullardan istifadə edəcəksiniz. Bütün bunlar sadəcə poçtun təkamülü olacaq.
Yazı, “Azərpoçt” MMC-nin Mətbuat Şurası ilə birgə keçirdiyi “Müasir dünyada və Azərbaycanda ənənəvi poçtun transformasiyası” mövzusunda müsabiqəyə təqdim olunur.
İlkin Nəcəfzadə
AzVision.az