Şimal Cənub dəhlizi risk altındadırmı? Ekspert Açıqladı

Yaxın Şərqdə İran və İsrail arasında davam edən münaqişənin kəskinləşməsi qlobal narahatlığa səbəb olmaqla yanaşı, iqtisadi riskləri də artırır. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu gərginlik Azərbaycanın da iqtisadi maraqlarına təsirsiz ötüşməyə bilər.

Məsələ ilə bağlı Tribunainfo.az-a açıqlama verən iqtisadçı, iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru Günay Hüseynova bildirib ki, yaranan vəziyyətə minimum iqtisadi və geosiyasi zərərlə çıxmaq Azərbaycan üçün əsas prioritetlərdən biridir:

“Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi bizim üçün sadəcə tranzit marşrutu deyil, həm də iqtisadi manevr vasitəsidir. Bu dəhliz vasitəsilə əldə edilən gəlirlərin qorunması iqtisadi davamlılıq baxımından vacibdir. Regionda diversifikasiya baş verərsə, bu, investisiyaların dəyərsizləşməsinə səbəb ola bilər”.

Ekspert qeyd edir ki, Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi iqtisadi modeldə təhlil olunduqda ciddi nəticələr ortaya çıxır.

Onun sözlərinə görə, bu dəhlizin Azərbaycanın ümumi daxili məhsulundakı (ÜDM) payı və dövlət büdcəsinə daxilolmalar baxımından rolu əhəmiyyətlidir:

“Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmləri və MLR (Multiple Linear Regression) analizinə əsasən, hər il yük dövriyyəsində təqribən 10%-lik artım müşahidə olunur. Eyni zamanda, ÜDM-də artım təxminən 6,2% civarındadır. Regressiya koeffisiyentlərinə görə, dəhlizlə əlavə daşınan hər yük vahidi ÜDM-də 0,47%-lik artıma səbəb olur”.

G. Hüseynovanın sözlərinə görə, tranzit gəlirlərindəki hər 1 milyard dollarlıq artım ÜDM-də təxminən 2,9%-lik artım yaradır. 2025-ci il üçün proqnozlara görə, daşımaların və tranzit xərclərinin artması ÜDM-də 1,7%-ə qədər artım təmin edə bilər.

Lakin bölgədəki siyasi risklər iqtisadi sabitliyə təsir göstərməkdədir. Bu da öz növbəsində investisiya axınının zəifləməsi və tranzit daşımalarının həcminin azalması ilə nəticələnə bilər:

“Belə bir hal ümumilikdə Azərbaycan iqtisadiyyatının ÜDM-də 0,4-0,5%-lik azalma deməkdir ki, bu da hələlik ciddi təhlükə yaratmır. Tranzit daşımalarından əldə edilən illik gəlir, vergilərlə birlikdə 350 milyon dollardan çoxdur”.

Ekspert əlavə edib ki, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun qorunması və iqtisadi maraqlar baxımından risklərə qarşı preventiv tədbirlərin görülməsi vacibdir:

Ekspert sonda vurğulayıb ki, diversifikasiya və qərbə inteqrasiya investisiyaların dəyərsizləşməsinə səbəb ola bilər. Lakin mövcud iqtisadi şəraitdə alternativ vasitələr səmərəli və dayanıqlı görünmür.

Dəniz Pənahova