ŞKTR də yeni dövr: Kipr problemi necə həll ediləcək?

Şimali Kipr Türk Respublikasında (ŞKTR) keçirilən prezident seçkisində Cümhuriyyətçi Türk Partiyasının sədri Tufan Erhürman keçmiş prezident Ersin Tatarı üstələyərək qalib gəlib. Bu baxımdan, diqqətlər yenidən adaya yönəlib. O baxımdan ki, yeni prezidentin dövründə proseslər hansı şəkildə irəliyəcək və hər hansı bir dəyişiklik gözlənilirmi?

Mövzu ilə bağlı Oxu.Az-a danışan Şimali Kipr Türk Respublikasından olan jurnalist Serdar Şengül bildirib ki, seçki prosesi ərzində demokratiya və siyasi mədəniyyət nümayiş etdirildi:

"Bu, bir daha ŞKTR-də demokratiyanın yüksək səviyyədə olduğunu göstərdi. Prezident seçilən Tufan Erhürmana Türkiyədən təbrik mesajları göndərilib. Diplomatik mənbələr bildirirlər ki, yeni dövrdə Kipr türklərinin beynəlxalq aləmdə daha çox tanınması və görünməsi əsas hədəflərdən biri olacaq. Tufan Erhürmanın "dialoq, ortaq ağıl və cəmiyyət birliyi" vurğusu həm daxili siyasətdə, həm də xarici münasibətlərdə əhatəli bir idarəetmənin siqnalı kimi qəbul edilir. Səlahiyyətlərini yeni prezidentə təhvil verən Ersin Tatar isə beş illik vəzifə müddəti ərzində Kipr türklərinin haqq səsini dünyaya çatdırmaq üçün mühüm addımlar atdı".

"Tatarın xüsusilə bərabər suverenlik və iki dövlətli həll siyasəti ŞKTR-nın beynəlxalq aləmdə tanınması istiqamətində yeni bir baxış formalaşdırdı. Türk Dövlətləri Təşkilatında ŞKTR-nın müşahidəçi üzvlüyü rəsmiləşdirildi, Azərbaycan və türk dünyası ilə münasibətlər möhkəmləndirildi, Kipr türk kimliyinin mədəni və diplomatik təmsilçiliyi artırıldı. Bu uğurlar yeni dövr üçün də davam etdiriləcək siyasətlərin təməlini təşkil edir. Tufan Erhürmanın prezidentliyi dövründə cəmiyyət birliyi və daxili sabitliyin qorunması əsas hədəflərdən biri olacaq", - deyə Şimali Kiprli jurnalist bildirib.

Onun sözlərinə görə xarici siyasətdə Türkiyə Respublikası ilə əlaqələrin daha sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi, eləcə də Azərbaycan başda olmaqla, türk dünyası ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi gözlənilir:

"Kipr türkləri demokratik seçimini edərək yeni bir mərhələyə qədəm qoydu. Ersin Tatarın xidmətləri və Tufan Erhürmanın yeni baxışı ŞKTR-nın gələcəyində sabitlik, inkişaf və beynəlxalq nüfuz baxımından bir-birini tamamlayan iki mühüm halqa kimi qiymətləndirilə bilər. Şimali Kipr Türk Respublikasında bir daha demokratiya qalib gəldi".

"Tufan Erhürman hüquqşünasdır. O, Türkiyədə ali təhsil alıb və 5 orada il rəsmi vəzifədə çalışıb. Beynəlxalq hüququ da çox yaxşı bilir. Bu baxımdan, yeni prezident Cənubi Kirpin Şimali Kipri ilhaq etməsini müzakirə belə edəcək şəxs deyil. Ərhürman Anadolu Agentliyinə ilk açıqlamasında da bildirdi ki, müzakirələrdə Türkiyə Respublikası ilə təmasda olacaq və bu siyasət dəyişməyəcək"- deyə jurnalist vurğulayıb.

Müsahibimiz Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) Dövlət Bağçalının Şimali Kiprin Türkiyəyə birləşməsi ilə bağlı çağırışına da münasibət bildirib:

"Bu yanaşma tamamilə milli hisslərlə verilib. Çünki Tufan Erhürman hər nə qədər solçu olsa da, beynəlxalq hüququ yaxşı bilən, Şimali Kipr və Türkiyə Cümhuriyyətinin yetişdirdiyi siyasətçidir. Dövlət Bağçalının açıqlaması da texniki və hüquqi baxımdan mümkünsüzdür. Çünki Kipr cənublu şimallı Avropa İttifaqı üzvü kimi qəbul edilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bununla bağlı 170 və 171 nömrəli qərarları var. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasının 170 nömrəli qərarı 1961-ci ildə qəbul edilib və Kiprin BMT üzvlüyü ilə bağlıdır. Bu qərar Kiprin Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzvlüyünü təsdiqləyir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Kiprlə bağlı 171 saylı qətnaməsi isə 1964-cü ildə qəbul edilən və qurumun Kiprdəki sülhməramlı qüvvələrinin mandatının uzadılmasına dair qərardır. Qətnamə adadakı gərginliyi azaltmaq və tərəflər arasında sabitliyi təmin etmək məqsədilə qəbul edilib, sülhməramlı qüvvələrin adada qalmağa davam etməsi üçün səlahiyyət verib. Bu baxımdan, Şimali Kiprin Türkiyəyə qatıla bilmədiyi kimi, bir dövlət olaraq Cənubi Kiprin idarəsinə girməsi də mümkün deyil. Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv ola bilməməsində ən böyük maneə də məhz Kipr problemidir. Zamin ölkə kimi Türkiyə Kipr problemi həll edilmədən Avropaya üz tuta bilmir. Bu baxımdan, ortaq məxrəcə gəlinərsə, iki dövlətli həll yolu tapılarsa Şimali Kipr də Aİ-yə üzv ola, Türkiyə də qitə ilə münasibətlərini ən yüksək səviyyə çatdırıb ittifaqa üzv ola bilər".

"Hazırda dəyişən yeni dünya nizamında həllini tapmayan problemlərdən biri də bizimlə bağlıdır. Artıq Azərbaycanımız da Ermənistanla sülh yolunda addımlayır, hazırda Zəngəzur dəhlizinin açılması da müzakirə mövzusudur. Qarabağımız işğaldan azad edilib, torpaqlarımız öz sahiblərinə geri qaytarılıb. İndi Kipr probleminin də həllini tapmasının vaxtıdır. Bu isə Türkiyəsiz mümkün deyil", - deyə müsahibimiz fikrini yekunlaşdırıb.

Mərahim Nəsib