Sönmüş vulkanlar dirçələ bilər

Alimlər vulkanlarla bağlı ənənəvi  təsnifat meyarlarını yenidən nəzərdən keçirirlər.

Azpost.info bildirir ki, son tədqiqatlar vulkanın 100.000 ildən çox müddət ərzində hərəkətsiz qala və yenidən aktivləşə biləcəyini göstərib.

Ənənəvi vulkanoloji təcrübəyə görə, vulkan təxminən 10.000 il  püskürməyibsə, sönmüş hesab olunur. Lakin Yunanıstanın Afina şəhəri yaxınlığındakı Metana vulkanının öyrənilməsindən əldə edilən yeni məlumatlar bu meyarı şübhə altına alır.

Science Advances jurnalında dərc olunan bir araşdırmada Metana vulkanının yenidən aktivləşməzdən əvvəl təxminən 110.000 il hərəkətsiz qaldığı aşkar edilib. Alimlər qədim püskürmələr nəticəsində əmələ gələn vulkanik süxurlardakı sirkon kristallarını təhlil edərək onun tarixini bərpa ediblər.

Tədqiqatçılar təxminən 700.000 illik fəaliyyəti dövründə vulkanın 31 püskürməsi, ardınca isə uzun bir “istirahət” dövrü yaşadığını və bu müddət ərzində maqma kamerasının əmələ gəldiyini təxmin edirlər. Sistem daha sonra yenidən aktivləşdi və təxminən 168.000 il əvvəl güclü bir püskürmə baş verib.

Tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər ki, bu cür məlumatlar uzun müddət püskürmələrin olmamasının vulkanın tamamilə söndüyü anlamına gəlmədiyini göstərir. ETH Sürixdən olan vulkanoloq Razvan-Qabriel Popanın sözlərinə görə, əsas nəticə odur ki, ətrafımızdakı sönmüş hesab edilən vulkanlar əslində canlı ola bilər.

Tədqiqatçılar oxşar halların digər bölgələrdə də məlum olduğunu qeyd edirlər. Məsələn, əvvəllər qeyri-aktiv hesab edilən İrandakı Taftan vulkanı zirvənin qalxma əlamətləri göstərir ki, bu da səthin altında qaz yığıla bilər. Rumıniyada isə Ciomadulu vulkanı da potensial olaraq aktiv hesab olunur, çünki onun altında maqmatik aktivliyin izləri aşkar edilib.

Alimlər vurğulayırlar ki, hətta 10.000-12.000 illik “sükut” belə vulkanın tamamilə söndüyünə zəmanət vermir. Məsələn, Efiopiyadakı Haili Qubbi vulkanı təxminən 12.000 illik yuxudan sonra qəfildən püskürüb.

Bunu nəzərə alaraq, mütəxəssislər əsasən zaman meyarlarına əsaslanan mövcud vulkan təsnifat sisteminin yenidən nəzərdən keçirilməsini təklif edirlər. Onlar vulkanın altında aktiv maqma sisteminin mövcudluğunun daha dəqiq bir göstərici olduğuna inanırlar.

Bəzi mütəxəssislər gələcək monitorinqin, xüsusən də sıx məskunlaşmış ərazilərdə aşağı riskli hesab edilənlər də daxil olmaqla, daha çox vulkanı əhatə etməli olduğunu qeyd edirlər.

Vulkanoloqların fikrincə, uzun müddətdir hərəkətsiz qalan vulkanlar belə, səthin altında aktiv maqma kamerası varsa, potensial təhlükəli olaraq qala bilər.

AzPost.az

Paylaş