Sosial Benzinin qiyməti artacaq?

 “Hazırda “Aİ-95” markalı benzinin qiyməti dövlət tərəfindən tənzimlənən məhsullar siyahısına daxil edilməyib, lakin yaxın zamanlarda Nazirlər Kabineti tərəfindən əlavə ediləcəyi gözlənilir”. Bunu Energetika Nazirliyinin İqtisadiyyat şöbəsinin müdiri Rauf Qurbanov Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin iclasında “Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında” qanuna təklif edilən dəyişikliklərin müzakirəsi zamanı bildirib.

Onun sözlərinə görə, “Aİ-95” və “Aİ-98” markalı yanacaq qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimlənmir: “Aİ-98” markalı benzinin Azərbaycanda istehsalı həyata keçirilmir və buna görə də onun qiymətinin dövlət tərəfindən tənzimlənməyəcək”.

R. Qurbanov bildirib ki, bu yanacaq növlərinin istehsalı zamanı ətraf mühitə mənfi təsirlər qeydə alınır. “Qanuna təklif edilən dəyişikliklə qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimlənməyən məhsullardan Enerji Effektivliyi Fonduna vəsait cəlb edilməsi planlaşdırılır”.

O əlavə edib ki, bir müddətdir ki, Azərbaycanda da “Aİ-95” benzini istehsal edilir və bu səbəbdən onun da qiymətinin tənzimlənməsi təklif edilir: “Yerli istehsal olan benzinə fiks qiymət qoymaq olur, halbuki xaricdə istehsal edilən benzinin qiymətinin tənzimləmək mümkün deyil”.

Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda “Aİ-92” markalı benzinin qiyməti dövlət tərəfindən tənzimlənir. Bu ilin ortalarından Azərbaycanda da “Aİ-95” benzini istehsal edilməyə başlayıb. SOCAR-ın məlumatına görə, avro-5 keyfiyyət göstəricilərinə uyğun daxili istehsal olunan “Aİ-95” markalı avtomobil benzininin 1 litrinin qiymətinin 15 iyul 2024-cü il tarixindən bazarın konyukturasına uyğun olaraq, 40 qəpik ucuzlaşaraq 1.60 manat olub.

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov bildirir ki, “Aİ-95” markalı benzinin qiymətinin tənzimlənən məhsulların siyahısına daxil edilməsi məsələsi uzun müddətdir müzakirə olunur: “Azərbaycan artıq bu məhsulu istehsal etməyə başlayıb. Hökumətin siyasəti konkret olmalıdır. Əgər yerli istehsal olan “Aİ-92” markalı benzinin qiyməti tənzimlənirsə, “Aİ-95” markalı benzinin də qiyməti tənzimlənməlidir. Bu tənzimlənmə müəyyən qədər bu istiqamətdə sosial aspektlərin qiymətlərin müəyyən edilməsinə təsirini artıra bilər. Burada qiymətləri Tarif Şurası müəyyən edir. Tarif Şurası bir çox məqamları nəzərə alır. Hazırda qiyməti müəyyən edən SOCAR-dır. Təbii ki, SOCAR sosial siyasətə cavabdeh qurum deyil. Buna görə də daha çox iqtisadi aspektlərdə məsələləri dəyərləndirir. Tarif Şurası ən azından nəzəri baxımdan sosial aspektləri də şirkətin iştirak mövqeyini də nəzərə almalıdır. Qanunvericiliklə iştirakda olan məhsulların xidmətlərinin qiymətlərini Tarif Şurası tənzimləmə gətirməlidir”.

Ekspert xatırladıb ki, yanacağın qiyməti ən son 2024-cü ildə 10 faizdən artıq, yəni “Aİ-92” markalı yanacağın və dizelin qiyməti artırılıb. Ondan sonraki dövrdə neftin qiyməti ucuzlaşıb ki, bahalaşmayıb: “Yəni məhsulun maya dəyəri aşağı düşüb, bahalaşmayıb. Belə bir şəraitdə yenidən qiymətin artması üçün iqtisadi faktor yoxdur. Bu məsələ ilə bağlı dəqiq proqnoz vermək çətindir. Bir sıra hallarda Tarif Şurasının qərarları gözlənilməz olduğu üçün bununla bağlı dəqiq qərar vermək mümkün deyil”.

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli qeyd edib ki, “Aİ-95” markalı benzinin dövlət tərəfindən tənzimlənməsinə yenidən keçidi ciddi suallar doğurur: “Əvvəl də dövlət tərəfindən tənzimlənirdi, bu, yenilik deyil. Sonradan guya bu dövlətin nəzarətindən çıxıb azad bazar şəraitində qiymətin tənzimlənməsi ilə bağlı Nazirlər Kabineti tərəfindən qərar verildi, amma çalışmadı. Bu onu göstərir ki, Azərbaycanda bir çox sahələrdə olduğu kimi, bu sahədə də rəqabətli mühitlə bağlı problem var. Faktiki olaraq, SOCAR və onun törəmə şirkətləri bu növ benzini gətirirdilər və qiymət qoyurdular. İndi bu məsələ onların əlindən alınır və yenidən dövlət tərəfindən tənzimlənməyə keçir”.