“Spirit”: ABŞ ın ən bahalı bombardmançısı

B‑2 — 18 ton silah daşıyır, radarlarda görünmür və 16 nüvə bombasını hədəfə çatdırıb geri qayıda bilir

ABŞ-ın “Northrop B-2 Spirit” bombardmançısı müasir dövrün ən mürəkkəb, bahalı və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş hərbi təyyarələrindən biridir. Bu unikal hava gəmisi radarlarda demək olar ki, görünmür, nüvə və yüksək dəqiqlikli silah sistemləri daşıyır və 9600 km məsafəni yanacaq doldurmadan qət edə bilir.

ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin istifadəsində olan bu təyyarə sonuncu dəfə 2025-ci ildə İranda nüvə obyektlərinə endirilmiş zərbələrdə iştirak edib. Daha əvvəl isə Yuqoslaviya, Əfqanıstan, İraq, Liviya və Yəmən kimi münaqişə bölgələrində dəfələrlə istifadə olunub.

 Əsas xüsusiyyətlər

·         “Uçan qanad” sxemi ilə hazırlanmış ilk ağır seriyalı təyyarə

·         18 ton yükdaşıma qabiliyyəti: 16 nüvə bombası və ya 80 adi bomba

·         Radarlara görünməzlik – stels texnologiyası və xüsusi forması sayəsində

·         9600 km məsafəni yanacaq doldurmadan uçmaq imkanı

·         Cəmi 21 ədəd istehsal olunub

·         Dəyəri – 1998-ci il qiymətlərinə görə 1,16 milyard dollar, bu gün üçün 2–2,5 milyard dollar

Texnologiyanın zirvəsi: B‑2 Spirit necə işləyir?

“Spirit”in korpusu radiosiqnalları udan xüsusi kompozit materialdan hazırlanıb. Mühərrikləri korpusun içərisinə yerləşdirilib və S-şəkilli hava kanalları vasitəsilə qidalanır. Bu, həm infraqırmızı görünməni azaldır, həm də radar əks-sədasını minimuma endirir. 

Əlavə olaraq, B‑2 Spirit iki pilotla idarə olunur və 15 min metrə qədər hündürlüyə qalxa bilir. Təyyarə nüvə silahları, yüksək dəqiqlikli JDAM bombaları, klaster sursatlar və qanadlı raketlərlə təchiz edilə bilər. Hər döyüş missiyası üçün yüklənən silah arsenalı taktiki məqsədə uyğun seçilir.

İstehsal və xidmət tarixi

Layihə 1979-cu ildə “perspektiv strateji bombardmançı” proqramı çərçivəsində başladı. Finalda Northrop/Boeing konsorsiumu Lockheed/Rockwell komandası üzərində qələbə qazandı. İlk prototip 1988-ci ildə təqdim edildi, və 1989-cu ildə ilk uçuşunu həyata keçirdi.

Bütün B‑2-lər Kaliforniyanın Palmdale şəhərində istehsal olunub və hazırda Missuri ştatındakı Uaytmen hərbi bazasında yerləşdirilir.

Döyüş tarixçəsindən seçmələr

·         1999 – Yuqoslaviya: 50 döyüş uçuşu, 600-dən çox yüksək dəqiqlikli bomba

·         2001 – Əfqanıstan: 44 saatlıq fasiləsiz uçuş

·         2003 – İraq: Uaytmen və Diego-Qarsiya bazalarından 49 döyüş uçuşu

·         2011 – Liviya: ABŞ-dan havalanaraq Afrikada zərbə endirdi və geri qayıtdı

·         2017 – Liviya: 100-dən çox idarə olunan bomba ilə terrorçulara zərbə

·         2024 – Yəmən: yeraltı silah anbarlarına hədəfli hücum

·         2025 – İran: nüvə obyektlərinə GBU-57 ağır bombaları ilə zərbə

Müasirlik və modifikasiyalar

B‑2 Spirit 2008–2024 illəri arasında bir neçə dəfə təkmilləşdirilib:

·         Silah sistemlərinin yenilənməsi – hərəkətli hədəflərə qarşı daha dəqiq zərbə

·         Yeni radar sistemi AN/APQ‑181 – daha geniş tezlik diapazonu və dəqiqlik

·         Yeni rabitə və naviqasiya sistemləri – təhlükəsiz peyk əlaqəsi

·         Materialların dəyişdirilməsi – vibrasiya və istiliyə qarşı davamlılıq

Dünyanın ən bahalı təyyarəsi

Rəsmi məlumatlara görə, bir ədəd B‑2 Spirit bombardmançısının dəyəri 1,16 milyard ABŞ dollarıdır (1998 qiymətləri ilə). Bu rəqəm bu gün üçün təxminən 2–2,5 milyard dollara bərabərdir və onu dünyanın ən bahalı hərbi təyyarəsi statusuna yüksəldir.

Simvolik adlar və gələcəyə baxış

Prototip təyyarə “Spirit of America” adını daşıyırdı. Digər B‑2-lər isə adətən ABŞ ştatlarının adını daşıyır: “Spirit of Missouri”, “Spirit of California” və s. ABŞ Müdafiə Nazirliyi yaxın gələcəkdə B‑2 Spirit-lərin yerini B-21 Raider bombardmançıları ilə əvəzləməyi planlaşdırır. Amma hazırda “Spirit” hələ də ABŞ-ın strateji üstünlüyünün havadakı simvoludur.

S.ELAY

XQ