Stenli Kubrik kimdir? Ölüm təhdidləri alan dahi rejissorun hekayəsi

Bu gün görkəmli ABŞ rejissoru Stenli Kubrikin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə sənətçi haqqında materialı təqdim edir.

Stenli Kubrik dünya kino tarixində iz qoyan, hər kadrı riyazi dəqiqliklə hesablayan rejissor, ssenarist və prodüserdir. Fotoqrafiyadan kinoya gələn Kubrik vizual kadrlaşdırma, simmetriya və işıq istifadəsi sahəsində misilsiz texniki inqilab etmişdir. O, elmi-fantastikadan psixoloji trillerə, hərbi dramdan tarixi epopeyaya qədər müraciət etdiyi hər janrda kino sənətinin zirvə əsərlərini yaratmışdır.

***
Kubriki digər rejissorlardan fərqləndirən əsas cəhət onun ifrat dərəcədəki perfeksionizmi idi.
Bir səhnənin emosiyasını almaq üçün dublları dəfələrlə təkrar etdirməsilə tanınırdı (məsələn, "Parıltı" filmində bəzi səhnələr 100 dubla çəkilmişdi).

"2001: Kosmik Odisseya" filmi ilə xüsusi effektlər sahəsində indiyədək davam edən standartlar müəyyənləşdirdi. "Barri Lindon" filmində isə şam işığında təbii səhnələr çəkmək naminə NASA üçün xüsusi hazırlanmış obyektivlərdən istifadə etdi.

Personajın başını aşağı salıb gözlərini yuxarı zilləməsi ilə yaradılan psixoloji gərginlik və mərkəzi simmetrik perspektiv onun vizual imzasına çevrildi.

***
Stenli Kubrikin yaradıcılığında və şəxsi həyatındakı ən ağır dövr 1971-ci ildə ekranlara çıxan "Qurulan portağal" filmindən sonraya təsadüf edir.

Entoni Börcessin eyniadlı romanı əsasında çəkilən film şiddət, zorakılıq və insan iradəsi mövzularını kəskin şəkildə işləyirdi. Lakin filmin nümayişindən sonra Böyük Britaniyada kütləvi etiraz başladı. Media və cəmiyyət ölkədə artan cinayətlərdə və qəddar hücumlarda birbaşa rejissoru və filmi təqsirləndirdi.

Kubrik və onun ailəsi anonim şəxslərdən dəhşətli ölüm təhdidləri, hədə-qorxu məktubları almağa başladı. Filmin nümayiş olunduğu kinoteatrların önündə etirazlar təşkil olundu, rejim tənqidçiləri rejissoru "cəmiyyəti mənəvi tənəzzülə sürükləməkdə" ittiham etdilər.

Ailəsinin təhlükəsizliyinə böyük diqqət yetirən Kubrik görünməmiş addım atdı: "Warner Bros." studiyasından filmin Böyük Britaniya ərazisində nümayişinin tamamilə dayandırılmasını tələb etdi. Filmin nümayişi rejissorun ölümünə qədər — 27 il ərzində Böyük Britaniyada qadağan oldu.

Bu psixoloji travma Kubrikin onsuz da qapalı olan xarakterini daha da sərtləşdirdi; o, həyatının sonuna qədər malikanəsinə qapanaraq dünyadan və mediadan demək olar ki, tamamilə təcrid olunmuş həyat yaşadı.

***
Müasir kinematoqrafiyada Stenli Kubrik kino sənətinin ən böyük ustadı və vizual rejissorların ilham mənbəyi kimi son dərəcə canlı və aktualdır.

Kristofer Nolan, Stiven Spilberq, Ues Anderson, Martin Skorseze və Deni Vilnöv kimi müasir dövrün nəhəng rejissorları öz filmlərində Kubrikə açıq şəkildə istinad edir, onun simmetriya və kadr strukturundan bəhrələnirlər.

"2001: Kosmik Odisseya" filmindəki HAL 9000 obrazı süni intellektin təhlükələri və insanlıqla münasibəti mövzusunda XXI əsrin texnoloji müzakirələrinin mərkəzindədir.

"Parıltı", "”Full Metal Jacket” və "Gözləri tamamilə bağlı” filmləri hələ də psixoloqlar, kinoşünaslar və fəlsəfəçilər tərəfindən ən çox təhlil edilən, haqqında sənədli filmlər çəkilən əsərlərdir. Stenli Kubrik hər kadrı incəsənət əsərinə çevirən, izləyicini sadəcə əyləndirməyib düşünməyə məcbur edən dahi kimi kino tarixində yaşayır.