Su yoxa çıxır: Yer kürəsində sürətlə səhraya çevrilən 9 yer açıqlandı

Peyk şəkilləri çaylar, göllər, su anbarları və bataqlıqların quraqlıq, temperaturun artması, suyun yönləndirilməsi və insan tələbatının artması səbəbilə necə dəyişdiyini aydın şəkildə göstərir. 

Qaynarinfo "Interesting Engineering” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, dünyada bir çox su hövzəsi artıq ciddi şəkildə kiçilib və ya yox olma mərhələsinə çatıb.

Bəzi hallarda dəyişikliklər illərlə tədricən baş verib, digərlərində isə bir neçə onillik ərzində tanınmaz dərəcədə sürətli olub.

Cənubi Amerikanın çay sistemlərindən tutmuş Boliviyanın yüksək dağ göllərinə və ABŞ-ın qərbindəki su anbarlarına qədər bu nümunələr suyun geri çəkilməsinin necə sürətli nəticələr yarada biləcəyini göstərir.

1. Parana çayı, Argentina

Təxminən 4 900 km uzunluğunda olan Parana çayı Cənubi Amerikanın Amazondan sonra ikinci ən uzun çayıdır və regionun əsas ticarət yollarından biridir.

1990 və 2026-cı illərə aid peyk görüntüləri Rosario limanı yaxınlığında ciddi dəyişiklikləri göstərir. Uzunmüddətli quraqlıq nəticəsində su səviyyəsi kəskin azalıb, çay yatağının böyük hissəsi üzə çıxıb və hətta yeni adalar əmələ gəlib.

2. Poopo gölü, Boliviya

Poopo gölü Boliviyanın ikinci böyük gölü idi və dəniz səviyyəsindən təxminən 3 700 metr yüksəklikdə yerləşirdi. Təxminən 1 000 kvadrat kilometr ərazini əhatə edirdi və yerli icmalar üçün əsas dolanışıq mənbəyi idi.

1984 və 2020-ci illərin peyk görüntüləri suyun demək olar ki, tamamilə çəkildiyini göstərir. Gölün böyük hissəsi artıq duzlu səhraya çevrilib.

Su yönləndirilməsi, quraqlıq və istiləşmə bu prosesin əsas səbəbləri kimi göstərilir.

3. Ngami gölü, Botsvana

Ngami gölü Okavango deltası sistemindən qidalanır və su səviyyəsi təbii dəyişkənlikdən asılıdır.

1984 və 2020-ci illərin görüntüləri göstərir ki, güclü quraqlıqlar və qeyri-sabit su axını gölü ciddi şəkildə zəiflədib və bəzən demək olar ki, tam qurumasına səbəb olub.

4. Akuleo laqunu, Çili

Santiago yaxınlığında yerləşən Akuleo laqunu əvvəllər məşhur istirahət zonası idi.

2007 və 2026-cı illərin peyk görüntüləri laqunun demək olar ki, tamamilə quruduğunu göstərir. Səbəb kimi uzunmüddətli quraqlıq və su çatışmazlığı göstərilir.

5. Urmiya gölü, İran

Urmiya gölü bir vaxtlar Yaxın Şərqin ən böyük duzlu gölü idi və 1990-cı illərdə təxminən 6 min kvadrat kilometr sahəyə malik idi.

Bu gün gölün sahəsi 581 kvadrat kilometrə qədər azalıb — əvvəlki ölçünün 10%-dən də azı.

Əsas səbəblər quraqlıq, kənd təsərrüfatında su istifadəsi və çay axınlarının yönləndirilməsidir.

6. Əl-Çibayiş bataqlıqları, İraq

Tiqr və Fərat çaylarının qidalandırdığı bu bataqlıqlar UNESCO-nun Dünya irsi siyahısına daxildir.

1984 və 2020-ci illərin peyk görüntüləri bu ekosistemin ciddi şəkildə kiçildiyini göstərir.

7. Ambovombe, Madaqaskar

Madaqaskarın cənubunda yerləşən Ambovombe bölgəsi güclü quraqlıqdan əziyyət çəkir.

Uzunmüddətli su çatışmazlığı kənd təsərrüfatını zəiflədib, yoxsulluğu artırıb və əhalinin köçünə səbəb olub.

8. Fagibine gölü, Mali

Sahara yaxınlığında yerləşən bu göl Niger çayının daşqın suları ilə qidalanırdı.

1984–2020-ci illərin görüntüləri suyun kəskin azalmasını göstərir. Quraqlıq və daşqınların zəifləməsi gölün böyük hissəsini qurudub.

9. Mead gölü, ABŞ

Nevada və Arizona ştatları arasında yerləşən Mead gölü ABŞ-ın ən böyük su anbarıdır və Hoover bəndi vasitəsilə yaradılıb.

1984 və 2020-ci illərin peyk görüntüləri su səviyyəsinin ciddi şəkildə azaldığını göstərir.

Nəticə: Su itkisi ekosistemləri dəyişdirir

Bu peyk görüntüləri göstərir ki, su resurslarının itirilməsi qısa müddətdə belə ekosistemləri, iqtisadiyyatı və insanların həyatını köklü şəkildə dəyişə bilər.

Bəzi ərazilər bərpa oluna bilər, digərlərində isə dəyişikliklər artıq geri dönməz hala yaxınlaşıb.

Aydın