Sükuta sığınmaq, zənciri qırmaq

Kamilo Xose Selanın “Paskual Duartenin ailəsi” romanı haqqında

Oğlu doğulanda da Paskual sevinə bilmir, çün sevinmək ona haramdır, ondan ötrü hər sevinc arxasında gizlətdiyi böyük bir fəlakətin çuğuludur. Sevinc ona rahatlıq yox, qorxu, səksəkə gətirir, onun bəlaya həssas sümüklərini sızıldadır: “Haradan biləydik ki, dünyanı nizama salan Tanrı arzumuzu, bütün var-yoxumuzu - oğlumuzu əlimizdən alacaq, onu həyata qədəm qoymamış itirəcəyik! Niyə sevgi həmişə ona ən çox ehtiyac olanda bizi tərk edir?.. İzahını bilməsəm də, uşaqla bu qədər fərəhlənməyimiz məni çox narahat eləyirdi. Ömür boyu fəlakəti əvvəlcədən duymuşam - bilmirəm bu, mənim xeyrimədir, ya ziyanıma. Üstündən bir neçə ay keçəndən sonra elə bil bu duyumum korşalmasın deyə ürəyimə daman yenə doğru çıxdı...”

Oğlunu alandan sonra da fələk onun yaxasını buraxmır, özünü təslim olmuş kimi göstərməyə çalışsa da, Paskual dərdi azdıra bilmir: “Deyirdim vaxt keçdikcə dərd dərilmiş qızılgül kimi solar, mümkün qədər az əzab çəkmək üçün sükutumu ən qiymətli şey kimi qoruyurdum”. İçinə çəkilib səssizliyə, seyrə dalmaq, hərəkətsizlik, sükunət - asketizmin, zahidliyin min illərin sınağından çıxmış üsulu həyatın təcavüzündən qorunmağın tək olmasa da, tək-tək yolundan biridir. Canından kəsib verdiyi böyük qurbandan sonra misilsiz nemət saydığı sükuta sığınmağı Paskualın bu gerçəkdən xəbərdar olduğunu göstərir. Ancaq içində qalanmış qisas tonqalı, üsyan alovu onun sükutunu oyadır, onun təşnə qəlbinə dinclik vermir.

Belə bir dincliyi o yalnız türmədə, öz etiraflarını qələmə aldığı zaman tapır - doğrudan da, yaradıcılıq ən böyük terapiyadır. Üstəlik də, zindanda o daha öz bədəninin qayğılarıyla əlləşmir, canına müsəllət olmuş cinlərlə, kabuslarla süpürləşmir, qorxuları, dərdləriylə güləşmir - bunların hamısını Paskual cisminə büküb cəllada təhvil verib, edama hazırlanan bədəni artıq onun deyil, indi o, ömründə həm ilk, həm də tək dəfə təmiz, qılafsız ruh kimi yaşamaq imkanı qazanıb: “Günaha batmış qəlbin dinclik tapması cadar-cadar olmuş torpağa yağış yağması kimidir: quruyan torpaq münbitləşir, bəhrə verir. Ona görə belə deyirəm ki, çox, lazım olduğundan da çox illər ərzində dincliyin - göylərin xeyir-duası, neməti olduğunu, qorxu içində yaşayan biz zavallıların bel bağladığı ən qiymətli nemət olduğunu anlamamışdım. İndi sevgiylə dinclik içimi nurla dolduranda onlardan elə həvəslə, elə sevinclə həzz alıram ki, qorxuram - halbuki ömrümün sonuna az qalıb, lap az qalıb! - vaxtım çatana qədər bu sevinc tükənə. Əgər həmin dinclik qismətimə bir neçə il əvvəl düşsəydi, hökmən rahib olardım, çünki bu dinclikdə o qədər işıq, o qədər səadət var, yəqin onda da mənə xoş gələrdi... Mən üzündən mehribanlıq yağan zahidə, göydə quşa, suda balığa, hətta kol dalında marığa yatmış yırtıcıya həsəd aparıram - onları yaddaşı incitmir”.

***

Fələyi yanıldıb iz azdırmaq üçün o, şələ-küləsini götürüb yaşadığı bölgədən uzaqlaşır. Əvvəl qatarla Madridə yollanır, niyyəti budur ki, oradan da liman şəhərlərindən birinə gedib sərnişin gəmisiylə Amerikaya üzsün, bununla da yaşadığı həyatın üstündən xətt çəkib yeni bir həyata başlasın.

Ancaq taledən bu yolla qurtulmaq mümkün deyil, insan hara gedir getsin, canına yüklənmiş, qanına yeridilmiş qismətindən qaça bilməz. Tale deyilən nəhs qismətdən qurtulmağın tək yolu ona qalib gəlməkdir, genlərimizə yüklənmiş şeytani proqramları qəlbin açarıyla çözüb, iblisin yuva qurduğu can zirzəmisinə saf işıq çəkməkdir. Yoxsa tale dediyimiz bu ağır şələ duz yükütək kürəyimizdən basdıqca basacaq.

Maddi çətinlik ucbatından Amerikaya getmək ona qismət olmur. Üstəlik də, günahlarıyla suvardığı doğma torpaq, cinayətlərinin vətəni onu şiddətlə özünə çəkir. Qatil həmişə qətl törətdiyi yerə dartınır, çünki işlədiyi əməlin fəsadlarına, dağıntılarına şahid olmaq, o fəsadlardan, dağıntılardan əzab dolu maniakal həzz almaq istəyir. Beləliklə, bu istək başıbəlalı Paskual Duarteni iki illik ayrılıqdan sonra yenidən öz yurduna çəkib gətirir.

***

Məlum olur ki, arvadı Lola bir zaman bacısı Rosarionu da yoldan sapdırmış, hələ üstəlik bununla öyünüb Paskualı alçaltmaqdan zövq almış Ədabaz ləqəbli yaramazdan hamilədir. Beləcə, tale yenə qol çırmayıb yeni qanlı əməliyyata başlayır. Paskual əvvəlcə arvadı Lolanı boğub öldürür: “Əqrəblərin sinəmdəki yuvası dağıldı, damarımın hər damla qanından məni sancan ilanlar baş qaldırdı. Arvadımın qatilini, bacımı rüsvay eləyəni, mənə hər şeydən çox dərd gətirən adamı axtarmağa başladım. Gizləndiyinə görə onu tapmaq asan deyildi. Tülüngü mənim gəlişimdən xəbər tutmuşdu, dörd ay Almendralexoda gözə görünmədi...”

Qardaşının evə qayıtdığını eşidən Rosario da şəhərdə bənd almır. Artıq o da yaşlanıb, üz-gözü qırışıb, çox güman, bazarı da kasaddır. Bacısının sayəsində Paskual bir müddət dinclik tapır, uşaqlıqdan möhtac olduğu ana şəfqətini də o, yanımcıl Rosariodan alır: “Çalışırdı həmişə köynəyim təmiz olsun, təsərrüfatı idarə eləməyinə də söz ola bilməzdi, üstəlik, mənim üçün üçdən-beşdən qənaət də eləyirdi, gec gələndə yeməyimi isti saxlayırdı... Belə həyat ürəyimcəydi! Gündüzlərim qu tükütək yüngüldü, gecələrim monastırdakı kimi sakitdi, əvvəlki pis fikirlər elə bil yaxamdan əl çəkirdi. La Korunyadakı narahat həyatım uzaqda qalmışdı, bıçaq davalarım isə tamam yadımdan çıxmışdı. Lolanın xatirəsi ürəyimdə yara kimi sızıldasa da, tədricən bu yara da qaysaq bağlayır, keçənlər yavaş-yavaş unudulurdu. Ancaq məni inadla təqib eləyən bəxtim, uğursuz bəxtim onları təzədən yada saldı”.

Göründüyü kimi, Paskual Duartenin bu dünyada dinc, sakit yaşamaqdan uca, ondan böyük, ondan müqəddəs arzusu yoxdur. Necə deyərlər, ağlı başında olan hər Allah bəndəsi kimi.

***

Bu məqamda Ədabaz kənddə peyda olub Rosarionu aparmağa gəldiyini bildirir. Paskual onun Lolanın ölümünə, Rosarionun bədbəxtliyinə bais olduğunu deyib Ədabazı yüngül xəsarətlərlə uzaqlaşdırmağa çalışır. Ancaq Ədabaz gözləndiyindən də həyasızdır, özünü heç nədə təqsirkar saymır, zərrə qədər vicdan əzabı çəkmir. Paskualın hər iradına təxminən belə cavab verir ki, neyləmişəmsə düz eləmişəm, əcəb eləmişəm. Sonda cadugər fələk istədiyinə çatır, Paskual yenidən əlini qana batırmaq istəməsə də, Ədabazı öldürməyə məcbur olur, çünki onu susdurmağın bundan başqa yolu qalmır.

F.Uğurlu

Davamı növbəti sayımızda...