“Sülhün əsas konturları artıq mövcuddur” Fərhad Məmmədov

“”Sülh Körpüsü” təşəbbüsü çərçivəsində Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin İrəvana səfərindən və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin Bakıya cavab səfərindən sonra sülh gündəliyi hər iki ölkənin cəmiyyətlərində aktual mövzuya çevrilib. Səfərlərə reaksiyalar müxtəlif olub: dəstəkdən tutmuş tənqidə və xəyanət ittihamlarına qədər”.

Gununsesi.info xəbər verir ki, bu fikirləri Cənubi Qafqaz Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Fərhad Məmmədov deyib:

“Bu başa düşüləndir… Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişə etno-ərazi xarakterli idi. Ərazi komponenti həll edildi, Birgə Bəyannamə imzalandı və sülh müqaviləsinin mətni paraflandı. Hər şey olmasa da, çox şey Ermənistandakı parlament seçkilərindən asılıdır və bundan sonra hökumətlər orta müddətdə daha inamlı addımlar atacaqlar.
Sülh prosesinin etnik komponenti qalır ki, bu da düşünülməlidir…

Azərbaycanda çoxlu skeptik var və Ermənistanda seçkiqabağı vəziyyətə görə neqativlik artır. Heç kimin istəmədiyi və unutdurmayacağı minlərlə müharibə qurbanı. Və yenə də qurbanlar dayanmır… Birinci Qarabağ müharibəsində şəhid olanların qalıqlarının və dəfnlərinin tapılması, azad edilmiş ərazilərdə yerləşdirilmiş mina qurbanları, yaşayış məntəqələrinin girişlərində müharibədə həlak olanların fotoşəkilləri olan plakatlar – bütün bunlar daimi bir xatırlatma rolunu oynayır və cəmiyyətlər arasında bərqərar edilməli olan sülh üçün çərçivə yaradır.

Son iki ay ərzində cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri ilə ünsiyyət vasitəsilə mümkün sülhün qavranılması mənzərəsi ortaya çıxdı.

Əvvəlcə, gələcəkdə bu mövzuya qayıtmamaq üçün nələrin baş verməyəcəyini qeyd edək.

Yaşlı nəsil üçün “ermənilərlə sülh” mövzusu Sovet dövrünün xatirələri vasitəsilə qavranılır. Beləliklə, SSRİ dövründə baş verənlər baş verməyəcək!
Niyə? Çünki:
– bu tarixi prosesdə münaqişədən sonra xalqları zorla barışdıran üçüncü tərəf yoxdur. Üçüncü tərəf tərəfindən heç bir formada sülhməramlılıq olmayacaq!
– Azərbaycan və Ermənistan SSRİ dövründə vahid dövlətin tərkibində olublar. İndi onlar iki müstəqil ölkədirlər. Biz hətta vahid hərbi-siyasi və ya iqtisadi bloklarda da təmsil olunmuruq.
Sovet dövründən fərqli olaraq, Azərbaycanda kompakt erməni əhalisi yoxdur və Ermənistanda da heç bir azərbaycanlı yoxdur.

Müstəqillik dövründə böyüyən gənc nəsil üçün Ermənistanla sülh fərqli şəkildə qəbul edilir. Digər qonşularla olduğu kimi… Amma bu da orta müddətdə baş verməyəcək!

Qonşularla sülh nə deməkdir?

Azərbaycanın qonşuları var: Rusiya, Qazaxıstan, Gürcüstan, Türkiyə, İran və Türkmənistan. Azərbaycan bu qonşularla müharibə vəziyyətində deyil. Azərbaycan vətəndaşı bilet alıb tətil üçün qonşu ölkələrə uça bilər; istəsələr, təhsil ala, biznes qura, ticarət edə, işləyə və ya tibbi müalicə ala bilərlər…
Bunların heç biri yaxın gələcəkdə Ermənistanla baş verməyəcək!

Bəs nə olacaq?!
Mənim dərin inamımla, dar mənada sülh olacaq. Bu sülhün əsas konturları artıq mövcuddur: bütün məsələlərin yalnız siyasi və diplomatik kanallar, müxtəlif hökumətlərarası qarşılıqlı əlaqə kanalları, dövlət və özəl səviyyələrdə birgə layihələrdə iştirak və sülh gündəliyini bölüşən vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında ünsiyyət vasitəsilə müzakirəsini nəzərdə tutan diplomatik proses.

“Dövlət qurumları – vətəndaş cəmiyyəti – insanlar” üçlüyündə dövlətlər/hökumətlər arasında dialoq uzun müddət həlledici olaraq qalacaq. Vətəndaş cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı əlaqə şərtləri, eləcə də insanlar arasında təmaslar hökumətin yolundan asılıdır.

Azərbaycanda hökumət süni şəkildə vətəndaş cəmiyyətini və xalqı sülh gündəliyini qəbul etməyə məcbur etməyəcək; hər şey təbii şəkildə inkişaf edəcək və addımların atılması illər çəkərsə, vəziyyətin yetkinləşməsini gözləyəcəyik. Vətəndaş cəmiyyəti və xalq hökumətin yolu ilə yaradılan şəraitdən istifadə edib-etməmək seçimini edəcək.

Sülh gündəliyi bir çox mövzu və təbəqələri əhatə edir… və burada, həmişəkindən daha çox, “hər şey öz vaxtında!” deyimi aktualdır”.

Gununsesi.info