Süni intellekt elektron tullantıların istehsalını üç dəfə artıracaq

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Süni intellekt üçün minlərlə böyük məlumat mərkəzinin inşası üzrə qlobal kampaniya atılmış elektronikanın "sunamisi" yaradacaq və növbəti 25 il ərzində illik zəhərli elektron tullantıların istehsalını üç dəfə artıracaq. Ətraf mühit təşkilatı Basel Action Network (BAN)-ın hesabatına görə, tərkibində qurğuşun, civə, kadmium və digər zəhərli maddələr, eləcə də qiymətli metallar olan bu tullantıların utilizasiyası üçün qlobal plan yoxdur.

BAN-a görə, ABŞ-da 4871 yeni məlumat mərkəzinin tikintisi planlaşdırılır ki, bunların əksəriyyəti süni intellekt istifadəsi üçün nəzərdə tutulub. BAN nümayəndəsinin sözlərinə görə, süni intellekt tərəfindən növbəti 25 il ərzində yaradılan elektron tullantılar dünyanı altı dəfə dövrə vurmaq üçün kifayət qədər konteyner doldura bilər. BAN-ın həmtəsisçisi Cim Pakett iddia edir ki, "Elektron tullantılar artıq planetdə ən sürətlə böyüyən tullantı axınıdır və onun yalnız beşdə biri düzgün şəkildə utilizasiya olunur".

"Power Metal" kitabının müəllifi Vins Beyzer iddia edir ki, "ABŞ-da elektron tullantıların utilizasiyası ilə bağlı dəhşətli bir iş görürük". "Bunun bir hissəsi xaricə atılır. Onun böyük bir hissəsi sadəcə zibilxanalara atılır ki, bu da problemlidir, çünki suya və torpağa hər cür zərərli maddələr buraxa bilər". 

BAN-ın hesabatında süni intellekt üçün istifadə edilən kompüter serverləri ilə əlaqəli elektron tullantıların həcmi, eləcə də soyutma sistemləri, enerji təchizatı və şəbəkə avadanlığı üçün "minlərlə ton mis, polad və beton" hesablanır. Analitiklər 2030-cu ilə qədər hesablama gücünün 100 giqavatt artacağını proqnozlaşdırırlar. Bu proqnozlara əsasən, tələb olunan avadanlığın təxmini çəkisi, o cümlədən hər biri 1360 kq ağırlığında olan kompüter serverlərinin dayaqları, 30 kq-a qədər ağırlığında açarlar və hər dayağı birləşdirən yüzlərlə kiloqram mis kabel hesablanmışdır.

Bu avadanlıq təmir və ya təkrar istifadə üçün nəzərdə tutulmayıb və hər iki-beş ildən bir tam dəyişdirilməsini tələb edəcək. BAN hesabatında 2030-cu ilə qədər süni intellekt əsaslı avadanlıqların istismardan çıxarılması ilə ildə 13 milyon metrik tona qədər tullantı yaranacağı proqnozlaşdırılır. Bundan əlavə, süni intellektin inkişafı yeni sistemlərin hesablama tələblərinə görə istehlakçı kompüterlərinin, telefonlarının və telekommunikasiya avadanlıqlarının daha da sürətlə dəyişdirilməsinə səbəb olacağı gözlənilir.

Ötən həftə ətraf mühit və ictimai səhiyyə üzrə bir qrup mütəxəssis federal hökuməti vətəndaşların sağlamlığını süni intellekt inkişafının təsirlərindən qorumağa çağırdı. Onlar hesabladılar ki, məlumat mərkəzləri üçün külli miqdarda elektrik enerjisi istehsal etməklə hava çirklənməsi təkcə ABŞ-da yüz minlərlə yeni astma halına və ildə 1300-ə qədər vaxtından əvvəl ölümə səbəb ola bilər.

McKinsey & Company proqnozlaşdırır ki, texnologiya sənayesində süni intellektdən istifadənin planlaşdırılması növbəti beş il ərzində dünya miqyasında məlumat mərkəzlərinin tikintisinə təxminən 7 trilyon dollar kapital xərcləri tələb edəcək. BAN hesabatında qeyd olunur ki, bu misli görünməmiş xərc "təxminən növbəti 75 il ərzində dünya aclığına son qoymaq xərcinə bərabərdir və cəmi beş il ərzində xərclənəcək".

BAN hesabatının müəllifləri belə nəticəyə gəliblər: "Hamımız süni intellekt yarışının bilmədən iştirakçılarıyıq, çünki İT istifadəçiləri hər yerdə süni intellektdən istifadə edirlər, istəsələr də, istəməsələr də və demək olar ki, həmişə onun daha geniş təsirlərindən xəbərsiz qalırlar".

M.MİRZƏ
XQ