Süni intellektin kitabxanalarda rolu: İşin keyfiyyətinin artırılmasında yeni imkanlar

Bakı, 27 yanvar, AZƏRTAC

Süni intellektin kitabxanalara daxil olması bu qurumlarda işin keyfiyyətini kəmiyyətcə deyil, mahiyyətcə dəyişdirir. Məsələ təkcə proseslərin avtomatlaşdırılmasında deyil, kitabxana xidmətlərinin daha dəqiq, daha çevik və daha oxucuyönümlü qurulmasındadır.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasının Rəqəmsal kitabxana və süni intellekt şöbəsinin baş mütəxəssisi Azad Qurbanov söyləyib. O bildirib ki, süni intellekt kitabxananı “iş görən struktur”dan “düşünən sistem”ə çevirir. Ən mühüm dəyişikliklərdən biri informasiya axtarışının keyfiyyətində özünü göstərir. Ənənəvi axtarış mexanizmləri istifadəçidən dəqiq açar sözlər tələb edirdisə, süni intellekt əsaslı sistemlər sorğunun məzmununu, kontekstini və məqsədini anlayır. Nəticədə oxucu daha az vaxt sərf etməklə daha uyğun və etibarlı mənbələrə çıxış əldə edir. Bu, xüsusilə elmi tədqiqatçılar, tələbələr və analitik oxu aparan istifadəçilər üçün işin keyfiyyətini ciddi şəkildə artırır.

A.Qurbanov əlavə edib ki, süni intellekt kitabxanadaxili iş proseslərini də optimallaşdırır. Kataloqlaşdırma, indeksləşdirmə və təsnifat kimi vaxt aparan əməliyyatlar avtomatik həyata keçirilir, insan səhvləri azalır, vahid standartlar qorunur. Bu isə kitabxanaçıların inzibati işlərə deyil, analitik, məsləhətçi və maarifləndirici fəaliyyətlərə daha çox vaxt ayırmasına imkan yaradır. Başqa sözlə, süni intellekt kitabxanaçıları əvəz etmir, onların peşə rolunu daha yüksək səviyyəyə qaldırır. Xidmət keyfiyyətinin artmasında fərdiləşdirmə xüsusi rol oynayır. Süni intellekt oxucunun maraqlarını, oxu tarixçəsini və informasiya davranışını təhlil edərək fərdi tövsiyələr təqdim edir. Bu yanaşma kitabxananı “hamı üçün eyni” modeldən çıxarıb, hər oxucu üçün uyğun bilik mühiti yaradan çevik instituta çevirir. Oxucu kitabxananı daha rahat, daha anlaşılan və daha faydalı məkan kimi qəbul etməyə başlayır. Virtual köməkçilər və ağıllı çat-botlar da işin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Onlar istifadəçilərin suallarını operativ cavablandırır, xidmətlər barədə məlumat verir, resurslara çıxışı sadələşdirir. Bu, həm istifadəçi məmnuniyyətini artırır, həm də kitabxana əməkdaşlarının üzərindəki gündəlik yükü azaldır. Nəticədə insan resursları daha səmərəli istifadə olunur.

“Süni intellektin rolu yalnız operativliklə məhdudlaşmır. O, kitabxanalarda qərarvermə prosesini də daha əsaslı edir. Statistik təhlillər, istifadəçi davranışlarının modelləşdirilməsi və fondların istifadəsinin analizi idarəetmədə daha dəqiq strategiyaların qurulmasına imkan yaradır. Beləliklə, kitabxana fəaliyyətində subyektiv yanaşmalar azalır, elmi əsaslandırılmış qərarlar ön plana çıxır. Bütün bunlarla yanaşı, süni intellektin tətbiqi məsuliyyətli yanaşma tələb edir. Keyfiyyət artımı yalnız texnologiya ilə deyil, etik prinsiplərə riayət, məlumat təhlükəsizliyi və insan nəzarəti ilə mümkün olur. Bu balans qorunduqda süni intellekt kitabxanalarda işin keyfiyyətini artıran güclü və etibarlı tərəfdaşa çevrilir. Nəticə etibarilə, süni intellekt kitabxanalarda işi daha sürətli deyil, daha ağıllı edir. O, kitabxananın cəmiyyətə təqdim etdiyi dəyəri yüksəldir, bilik xidmətlərini yeni mərhələyə daşıyır və kitabxananı müasir informasiya cəmiyyətinin əsas intellektual dayaqlarından birinə çevirir”,- deyə Azad Qurbanov bildirib.