Suriyanın bərpası: Bunun üçün nələrə ehtiyac var? (ŞƏRH)

"Suriyanın yeni hökumətinin hazırda qarşısında duran əsas vəzifə ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyini, ləyaqətli siyasi keçidi təmin etməkdir".

Bunu Qaynarinfo-ya açıqlamasında siyasi şərhçi Kənan Rövşənoğlu Suriyanın yeni prezidentinin vətəndaş müharibəsi nəticəsində dağıdılmış ölkəni ayağa qaldıra bilib-bilməyəcəyini şərh edərkən deyib.

Kənan Rövşənoğlu bildirib ki, hələ Suriyada legitim siyasi hakimiyyət qurulmayıb:

"Üsyançı qüvvələr 14 illik vətəndaş mühairbəsindən sonra Bəşər Əsədi devirərək hakimiyyəti ələ keçirə bildilər. Amma bu hələ Suriyada legitim siyasi hakimiyyətin qurulması demək deyil. Bu, o zaman baş verəcək ki, ölkədə ümumxalq səsverməsi ilə bütün etnik və dini-məzhəbi qrupların qəbul etdiyi konstitusiya qəbul olunsun, prezident və parlament seçkiləri keçirilsin və yeni mülki hökumət formlaşsın. Bunun üçün isə daha əvvəl 1,5 il, sonra 4, indi isə 5 il vaxt tələb olunduğu bildirilir". 

Həmsöhbətimizin fikrincə, zamanın bu qədər uzadılması ola bilsin keçid hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsi üçündür. Ekspert düşünür ki, Suriyanın bərpa və inşası isə çox uzun və çətin bir proses olacaq:

"2020-ci illərin əvvəllərində, hələ Bəşər Əsədin dövründə BMT Suriyanın yenidən qurulması üçün 220-240 milyard dollar lazım olacağını açıqlamışdı. İndi isə bu rəqəm həm dünyadakı inflyasiya və bahalaşma, eləcə də müharibə dğaıntılarının artması səbəbi ilə daha da böyüyüb. Amma əlbəttə mümkünsüz də deyil. Lakin Suriyanın yenidən inşa olunub, abadlaşdırılması legitim siyasi hakimiyyət, müstəqil, xalq tərəfindən seçilmiş parlament və bu parlamentin qəbul elədiyi şəffaf və azad bazar qanunlarından asılı olacaq". 

Kənan Rövşənoğlu deyir ki, Suriya demokratik və azad bazar yolunu tutarsa, rüşvət və korrupsiya olmasa ölkənin yenidən inkişaf etməsi üçün perspektivi böyükdür:

"Neft və qazı az olsa da, münbit torpaqları çoxdur, ən əsası şirin su ehtiyatları boldur və turizm, ticarət imkanları var. Bunu həyata keçirmək üçün isə korrupsiya və klançılıq olmamalıdır".

Siyasi şərhçi qeyd edir ki, ölkənin "yuxarıdan" inşası məsələsi ilkin mərhələdə xarici dəstəkdən asılıdır:

"Bu dəstəyin isə iki əsas mənbəyi var. Birincisi Avropa İttifaqı ölkələri və ABŞ, ikincisi, ərəb dövlətləri. Avropa Suriyaya yardım etmək üçün şəffaf siyasi sistemin qurulması, bütün etnik və dini qrupların hüquqlarının qorunması və sair kimi şərtlər irəli sürür. Ərəb ölkələrinin şərtələri isə əməkdaşlıq və qarşılıqlı maraqlardır. Bunları təmin etmək isə Suriyanın keçid hökumətinin üzərinə düşür. Hazırda ölkənin yenidən inşasından daha çox ayaqda qalması, hökumətin saxlanması üçün yardıma ehtiyac var. Üstəlik 5 milyona yaxın suriyalının yenidən geri qayıtması və digər məsələlər də var. Bu isə zaman alan prosesdir".

Qeyd edək ki, Suriyada hazırda əsas məsələlərdən biri vətəndaş müharibəsi nəticəsində dağıdılmış ölkənin gələcək inkişafını təmin etməkdən ibarətdir. Bunun üçün isə yeni hökumətin qarşısında olduqca vacib və həlli çətin olan müxtəlif vəzifələr durur. Türkiyə Silahlı Qüvvələri Suriyada növbəti əməliyyat keçirib. Qeyd olunub ki, "Sülh çeşməsi" əməliyyat bölgəsində PKK/YPG terror təşkilatının dörd üzvü məhv edilib. Türkiyə rəsmiləri bildiriblər ki, terrorçulara qarşı mübarizə davam edəcək. 

Bu arada Suriya Müdafiə Nazirliyi Rusiya hərbi karvanının Tartusdakı bazaya daxil olmasına icazə verməyib. Məlumata görə, Latakiya əyalətindəki Xmeymim aviabazasından çıxan 30 raket dolu maşın karvanı Suriyanın yeni hökumətinə məxsus qoşunlar tərəfindən Tartus keçid məntəqəsində dayandırılıb. Keçid məntəqəsində səkkiz saat gözlədikdən sonra karvan Xmeymim bazasına qayıtmağa məcbur olub. Bildirilib ki, hadisə Suriya keçid hökumətinin müdafiə naziri Murhaf Əbu Kəsranın "Suriya ona sərfəli olarsa, Tartus və Xmeymimdəki Rusiya hərbi bazalarını öz ərazisində saxlayacaq" açıqlamasından sonra baş verib. 

Suriyanın keçid hökumətinin qoşunları narkotik və qeyri-qanuni silah ticarəti ilə məşğul olan qaçaqmalçıların Livanla sərhəddə yerləşən bazalarını da məhv edib. Məlumata görə, əməliyyat zamanı Əl-Qüseyr şəhəri yaxınlığındakı 7 qəsəbədə Hizbullahla əlaqəli silahlı dəstələr darmadağın edilib. 

Rüfət Sultan