Şuşa Bəyannaməsinin verdiyi strateji mesaj

Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər tarix boyu qardaşlıq, dostluq və qarşılıqlı dəstək prinsiplərinə əsaslanmışdır. Bu münasibətlər yalnız ortaq dil, din və mədəniyyətə deyil, həm də ortaq tarixi taleyə söykənir. İki dövlət arasında əməkdaşlıq illər ərzində müxtəlif sahələrdə inkişaf etmiş və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. Bu münasibətlərin ən mühüm mərhələlərindən biri 2021-ci il iyunun 15-də Şuşa şəhərində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsidir. Bəyannamə Azərbaycan və Türkiyə arasındakı əlaqələri yeni mərhələyə qaldıraraq onları rəsmi şəkildə müttəfiq dövlətlər kimi təsdiqləmişdir.

Şuşa Bəyannaməsi təkcə iki ölkə arasında imzalanmış sənəd deyil, həm də regionun gələcəyinə yönəlmiş mühüm strateji mesajdır. Bu sənəd həm siyasi, həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Şuşa Bəyannaməsinin məhz Şuşa şəhərində imzalanması xüsusi simvolik məna daşıyır. Şuşa Azərbaycan xalqının mədəniyyət paytaxtı olmaqla yanaşı, Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi qələbənin rəmzidir. Bəyannamənin burada imzalanması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunduğunu və regionda yeni siyasi reallıqların formalaşdığını göstərir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev bəyannamənin imzalanması zamanı qeyd etmişdir:

“İmzalanmış Bəyannamə tarixə əsaslanır. Bəyannamədə  böyük liderlər, öndərlər Mustafa Kamal Atatürkün və Heydər Əliyevin kəlamları öz əksini tapıb. XX əsrin əvvəllərində Mustafa Kamal Atatürk demişdir: “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir”. XX əsrin sonlarında isə Ulu Öndər Heydər Əliyev demişdir: “Türkiyə və Azərbaycan bir millət, iki dövlətdir”.

Bu fikirlər göstərir ki, Şuşa Bəyannaməsi tarixi köklərə söykənən qardaşlıq münasibətlərinin məntiqi davamıdır.

 Şuşa Bəyannaməsinin əsas strateji mesajı Azərbaycan və Türkiyənin regionda birlik və həmrəylik nümayiş etdirməsidir. Bu sənəd göstərir ki, iki ölkə yalnız dost deyil, həm də mühüm məsələlərdə bir-birinin yanında duran müttəfiqlərdir.

Bəyannamədə siyasi, hərbi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, təhsil və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Xüsusilə müdafiə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Bu sənəd dünya ictimaiyyətinə göstərdi ki, Azərbaycan və Türkiyə öz milli maraqlarını birlikdə qorumaq əzmindədirlər.

Şuşa Bəyannaməsi həm də Türk dünyasının inteqrasiyası baxımından mühüm addımdır. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı əməkdaşlıq digər türk dövlətləri üçün də nümunə hesab olunur.

Şuşa Bəyannaməsində tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilməsi xüsusi diqqət çəkir. 1921-ci ildə imzalanmış Qars müqaviləsi regionda sülh və sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynamışdır.

Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında bu məsələyə toxunaraq demişdir: «“Birgə Bəyannamədə tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilir. Tarixi Qars müqaviləsi düz yüz il bundan əvvəl imzalanmışdır. Bu da böyük rəmzi məna daşıyır. Yüz ildən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə bizim gələcək iş birliyimizin istiqamətini göstərir.”»

Bu fikir göstərir ki, Şuşa Bəyannaməsi keçmişlə gələcək arasında körpü rolunu oynayır. Tarixdən alınan təcrübə müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilir.

Şuşa Bəyannaməsi regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edən mühüm sənəddir. Xüsusilə Vətən müharibəsindən sonra yaranmış yeni geosiyasi şəraitdə bu sənəd böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Bəyannamə revanşist qüvvələrə açıq mesaj verir ki, regionda yeni reallıqlar formalaşıb və bu reallıqlar dəyişməzdir. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü təmin etmişdir və Türkiyə bu məsələdə Azərbaycanın yanında olduğunu bir daha nümayiş etdirmişdir.

Sənəd regionda sülhün və əməkdaşlığın inkişafına xidmət etsə də, eyni zamanda hər hansı təhdid və ya təhlükə qarşısında iki ölkənin birlikdə hərəkət edəcəyini göstərir. Bu isə regionda təhlükəsizlik mühitinin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradır.

Şuşa Bəyannaməsi yalnız siyasi və hərbi əməkdaşlığı deyil, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsini də nəzərdə tutur. Azərbaycan və Türkiyə enerji, nəqliyyat və logistika sahələrində artıq mühüm tərəfdaşlardır.

Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu kimi layihələr iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığının uğurlu nümunələridir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə zəmin yaradır.

Xüsusilə Qarabağın bərpası və regionun iqtisadi inkişafı prosesində Türkiyə şirkətlərinin iştirakı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq hər iki ölkənin iqtisadi qüdrətinin artmasına və yeni investisiya imkanlarının yaranmasına səbəb olur.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Bu sənəd iki qardaş ölkə arasındakı əlaqələri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldərək siyasi, iqtisadi və hərbi əməkdaşlığın daha da möhkəmlənməsini təmin etmişdir.

Bəyannamə həm tarixi keçmişə söykənir, həm də gələcəyə istiqamətlənmiş mühüm strateji sənəddir. O, regionda sabitlik, təhlükəsizlik və inkişaf üçün möhkəm zəmin yaradır. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının qardaşlıq münasibətlərinin, ortaq maraqlarının və birgə gələcək məqsədlərinin ən parlaq ifadəsidir.

Çinarə Məmmədova

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini, YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının ƏPT sədri, Partiya fəalı