Şuşadan yüksələn birlik, müttəfiqlik və qardaşlıq səsi

Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər təkcə iki dövlət arasındakı diplomatik əlaqələrdən ibarət deyil. Bu münasibətlər ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə, milli-mənəvi dəyərlərə və qarşılıqlı etimada söykənən qardaşlıq münasibətləridir. Məhz bu səbəbdən Azərbaycan–Türkiyə əlaqələri beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus yer tutur və digər dövlətlər arasındakı əməkdaşlıq nümunələrindən fərqlənir. İki ölkə arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq illər ərzində daha da möhkəmlənmiş, siyasi, iqtisadi, hərbi və humanitar sahələrdə geniş əməkdaşlıq imkanları yaratmışdır.

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra onu tanıyan ilk ölkələrdən biri Türkiyə olmuşdur. Bu addım iki ölkə arasındakı münasibətlərin gələcək inkişafı üçün möhkəm təməl yaratmışdır. Sonrakı dövrlərdə qarşılıqlı etimad və dəstək prinsiplərinə əsaslanan əməkdaşlıq daha da genişlənmiş, hər iki dövlət beynəlxalq platformalarda bir-birinin milli maraqlarını müdafiə etmişdir. Xüsusilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsində Türkiyənin göstərdiyi qətiyyətli mövqe qardaşlıq münasibətlərinin ən parlaq nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi bu münasibətlərin mahiyyətini ən dolğun şəkildə əks etdirir. Bu fikir zaman keçdikcə sadəcə siyasi bəyanat deyil, iki ölkənin xarici siyasət kursunun əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” sözləri isə qardaşlığın tarixi köklərini və xalqlarımız arasındakı mənəvi bağlılığı göstərir.

Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi əməkdaşlıq da strateji əhəmiyyət daşıyır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu kimi iri layihələr regionun iqtisadi xəritəsini dəyişdirmiş, Avropa ilə Asiya arasında yeni nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin formalaşmasına şərait yaratmışdır. Bu layihələr yalnız iki ölkənin deyil, bütövlükdə regionun inkişafına, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına və beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfələr vermişdir.

2020-ci ildə Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoymasına səbəb oldu. Müharibə dövründə Türkiyənin Azərbaycana verdiyi siyasi və mənəvi dəstək bütün dünyaya qardaşlığın və həmrəyliyin real nümunəsini nümayiş etdirdi. Bu dəstək Azərbaycan xalqı tərəfindən böyük minnətdarlıqla qarşılandı və iki ölkə arasındakı strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə şərait yaratdı.

Bu münasibətlərin zirvə nöqtələrindən biri 2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi oldu. Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanan bu sənəd iki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərini rəsmiləşdirərək əməkdaşlığın yeni hüquqi-siyasi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında imzalanmış növbəti sənəd deyil, həm də regionda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin olunmasına xidmət edən mühüm strateji sənəddir.

Bəyannamədə siyasi, iqtisadi, müdafiə, təhlükəsizlik, nəqliyyat, enerji, təhsil, mədəniyyət və informasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Sənəd iki ölkənin milli maraqlarının qorunması, qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsi və regional təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şuşa Bəyannaməsi eyni zamanda Azərbaycan və Türkiyənin gələcək inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərini müəyyən edən yol xəritəsi kimi qiymətləndirilir.

Şuşa şəhərinin bu sənədin imzalanması üçün seçilməsi də dərin siyasi və mənəvi məna daşıyır. Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət beşiyi hesab edilən Şuşa işğaldan azad edildikdən sonra Türk dünyasının həmrəyliyini simvolizə edən mühüm məkana çevrilmişdir. Məhz buna görə Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında müttəfiqlik sənədi deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasının və Türk dünyasının birliyinin rəmzi hesab olunur.

Bu gün Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etibar və ortaq maraqlar əsasında inkişaf edir. İki ölkə regional və beynəlxalq məsələlərdə vahid mövqedən çıxış edir, bir-birinin təhlükəsizliyinə və inkişafına dəstək verir. Müasir dövrdə Azərbaycan–Türkiyə əməkdaşlığı təkcə iki qardaş ölkə üçün deyil, bütövlükdə regionun sabitliyi və tərəqqisi üçün mühüm amillərdən biri hesab olunur.

Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlər əsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq bağlarına söykənir. Şuşa Bəyannaməsi isə bu münasibətləri yeni müttəfiqlik mərhələsinə yüksəldərək onların daha da möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Bu gün “Bir millət, iki dövlət” prinsipi yalnız bir fikir deyil, iki qardaş xalqın ortaq gələcəyini müəyyən edən güclü siyasi və mənəvi dəyər kimi yaşayır.

Cəmilə Hüseynova

Naxçıvan Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin direktor müavini, YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri, Partiya fəalı