Tabutun içində gizlənən sual İlahiyyatçı AÇIQLADI

Cənazə mərasimləri və ölünün dəfn olunması məsələsi cəmiyyətimizdə xüsusi həssaslıqla yanaşılan mövzulardandır. Azərbaycanda, adətən, insan dünyasını dəyişən kimi — bəzən bir neçə saat içində dəfn olunur. Lakin bu prosesin bu qədər tələsik aparılması bəzən ictimaiyyətdə suallar doğurur. Xüsusilə də infarkt və digər qəfil ölüm hallarında “bəlkə də dirilə bilərdi” düşüncəsi ilə qarşılaşan insanlar olur. Tibbi baxımdan da bəzi nadir hallarda ölüm əlamətlərinin müvəqqəti və ya səhv qiymətləndirildiyi hallar qeydə alınıb.

Bəs bu məsələyə İslam necə baxır? islamda cənazənin dərhal dəfn olunması vacibdirmi?

Mövzu ilə bağlı Yenisabah.az-a danışan ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov  bildirib ki, İslam dini insan həyatına və onun son mərhələsi olan ölümə böyük həssaslıqla yanaşır:

“Cənazə məsələsi də bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İslamda əsas prinsip budur ki, insan öldükdən sonra onun dəfni təxirə salınmadan həyata keçirilsin. Bu, Peyğəmbərimiz Məhəmmədin (s) buyurduğu "Ölünü tez tələsdirin" (Buxari və Müslim) hədisinə əsaslanır.

Lakin bu "tezlik" tələbi cəmiyyətdəki yanlış təəssüratla eyniləşdirilməməlidir. Buradakı "tezlik", tibbi baxımdan ölümün dəqiqləşdirilməsindən sonra, yəni ölüm qəti sübuta yetdikdən sonrakı mərhələ ilə bağlıdır. İslam dini zənnə və ehtimala əsaslanaraq insanın öldüyünü qəbul etməyi düzgün saymır. Qurani-Kərimdə “Zənn, həqiqətlə eyni ola bilməz” (Nəcm, 28) ayəsi də buna işarə edir.

Qəfil ölüm hallarında, məsələn, infarkt və ya beyin ölümü kimi vəziyyətlərdə, ölümün tibbi olaraq tam və qəti şəkildə təsbit olunması vacibdir. Yalnız bu mərhələdən sonra dəfnə hazırlıq başlanmalıdır. Əgər ölüm əlamətləri tibbi müayinələrlə qəti müəyyən edilməyibsə və hələ də "bəlkə də yaşaya bilərdi" kimi şübhələr mövcuddursa, bu halda İslam dini təxirə salmanı caiz sayır”.

Ə.Həsənov qeyd edib ki, tibb tarixində bəzi hallarda "kataleptik koma", "zəif ürək fəaliyyəti", "ölümə oxşar vəziyyətlər" kimi hallar qeydə alınıb və bu, ölümün yanlış qiymətləndirildiyini göstərir:

“Bu səbəbdən də bəzi İslam alimləri, xüsusilə qəfil və müəmmalı ölüm hallarında, bir neçə saat gözləməyi və ölümün tam təsdiqlənməsini vacib hesab etmişlər.

Nəticə olaraq, İslamda dəfnin təxirə salınmadan həyata keçirilməsi tövsiyə olunur, lakin bu ölümün qəti tibbi sübutlardan sonra baş verməsi halına aiddir. Əgər ölüm qəti deyil və şübhə varsa, dəfni təxirə salmaq həm dini, həm də insani baxımdan məqsədəuyğundur. Bu, nəinki İslama zidd deyil, əksinə, İslamın həyatın qorunmasına verdiyi dəyərin bir göstəricisidir”.

Aytac Şahin