Taksilərdə nağdsız ödənişlərin tam tətbiqi çoxkomponentli prosesdir ŞƏRH EDİLDİ

"Takside nağdsız ödənişlərin tam tətbiq olunmamasının səbəbləri çoxkomponentli və sistem xarakterlidir və bu məsələ yalnız texniki imkanlar və ya sürücü davranışı ilə məhdudlaşmır. Bir çox ölkələrin təcrübəsində, o cümlədən inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda taksi sektoruna nağdsız ödənişlərin inteqrasiyası mərhələli şəkildə baş tutmuşdur və Azərbaycanda da bu prosesin oxşar xarakter daşıdığını demək mümkündür". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında nəqliyyat eksperti, texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fərhad Eyyubov deyib.

Onun sözlərinə görə, texniki infrastruktur məsələsi xüsusi çəkisi olan faktordur. Hər bir taksinin POS terminal, QR ödənişi və ya mobil tətbiq əsaslı ödəniş sistemlərinə qoşula bilməsi üçün həm cihaz, həm də sabit internet bağlantısı tələb olunur: "Sərnişin axınının daimi olduğu paytaxt zonalarında bu problem nisbətən zəif hiss olunsa da, periferik və rayon marşrutlarında mobil internetin keyfiyyəti və terminalların şəbəkəyə qoşulma stabilliyi nağdsız ödənişlərin etibarlılığını məhdudlaşdıra bilər. Bundan başqa, bu sistemlərin saxlanılması, təmir və komissiya xərcləri də sürücülər üçün əlavə yük yaradır və bəzi hallarda nağdsız formatı qeyri-cəlbedici edir. Sürücü davranışı və maraq amili də əhəmiyyətli rol oynayır. Bir çox sürücülər nağdsız ödənişi şəxsi gəlir axınının şəffaflaşması kimi qəbul edir ki, bu da vergi öhdəliklərinin artması ilə nəticələnə biləcək bir prosesdir. Həmçinin bəzi sürücülər nağdsız ödənişlərin gec hesablaşma müddətlərini mənfi faktor kimi görür, çünki nağd ödənişlər gündəlik xərclərin qarşılanmasında dərhal likvidlik təmin edir. Komissiya məsrəfləri və tranzaksiya haqları da sürücülərin gəlirlilik hesablamalarına təsir edən digər amildir. Nəzarət və tənzimləmə mexanizmləri də həlledici rola malikdir. Qanunvericilik müəyyən sahələrdə nağdsız ödənişləri təşviq etsə də, taksi sektorunda bu proses daha çox tövsiyə xarakteri daşıyır və məcburedici mexanizmlərin zəifliyi tətbiq sürətini aşağı salır. Tənzimləyici orqanların sektoru formal iqtisadiyyata keçirməyə yönəlmiş təşəbbüsləri mövcuddur, lakin bu keçidin sosial və iqtisadi təbəqələr üçün balanslaşdırılması vacib olduğundan proses ehtiyatla aparılır. Bu səbəbdən də tənzimləmələrin mərhələli şəkildə tətbiqi daha rasional sayılır.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, nağdsız ödənişlərin taksilərdə kütləvi tətbiqi üçün yalnız texnoloji həllər kifayət etmir. Burada sürücülərin iqtisadi davranışı, sektorun institusional tənzimlənməsi, bank-kommunikasiya infrastrukturunun inkişaf səviyyəsi, vergi sisteminin elastikliyi və ictimai alışqanlıqlar bir-biri ilə qarşılıqlı şəkildə əlaqəlidir. Azərbaycanın özündə də mobil bankçılıq, rəqəmsal ödənişlər və fintech xidmətlərində artım dinamikası müşahidə olunur, bu isə taksi sektorunda nağdsız ödənişlərin gələcəkdə daha geniş tətbiqinə şərait yarada bilər. Lakin bütün bu komponentlər nəzərə alınmadığı halda nağdsızlaşma prosesinin sürətlənməsi gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Buna görə də mövcud reallıqda proses mərhələli, adaptiv və həm sürücü, həm sərnişin, həm də dövlət maraqlarını uzlaşdıran model əsasında inkişaf edir".