TDT məkanı sabitlik və təhlükəsizlik coğrafiyasıdır ŞƏRH

Müasir dünyada təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha geniş məzmun qazanmışdır. Dövlətlər artıq yalnız hərbi təhdidlərlə deyil, terrorizm, ekstremizm, mütəşəkkil cinayətkarlıq, kibertəhlükələr, informasiya manipulyasiyaları və ideoloji təxribatlarla üzləşirlər. Dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən müharibələr, qarşıdurmaların coğrafiyasının genişlənməsi və beynəlxalq təhlükəsizlik mexanizmlərinin lazımi səviyyədə işləməməsi dövlətlər arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyətin əhəmiyyətini artırır. Belə bir şəraitdə Türk Dövlətləri Təşkilatı məkanında sülhün, sabitliyin və ictimai asayişin qorunması həm üzv ölkələrin inkişafı, həm də daha geniş regionun təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki çıxışının əsas istiqamətlərindən birini məhz təhlükəsizlik məsələləri təşkil etmişdir. Dövlətimizin başçısı xaotik proseslərin yaşandığı müasir dünyada TDT ölkələrinin ərazilərində sabitliyin, sülhün və təhlükəsizliyin hökm sürdüyünü mühüm üstünlük kimi qiymətləndirmişdir. Bu sabitlik təsadüfi amillərin deyil, üzv dövlətlərdə həyata keçirilən düşünülmüş siyasətin, güclü idarəetmənin və milli maraqların etibarlı şəkildə qorunmasının nəticəsidir.
Sabitlik hər bir dövlətin davamlı inkişafının əsas şərtidir. Təhlükəsiz ictimai-siyasi mühit olmadan iqtisadi tərəqqinin təmin edilməsi, xarici investisiyaların cəlb olunması, müasir texnologiyaların tətbiqi və sosial rifahın yüksəldilməsi mümkün deyil. TDT ölkələrində müşahidə edilən iqtisadi artım, sənaye istehsalının genişlənməsi, maliyyə sistemlərinin sabitliyi və sosial layihələrin ardıcıl icrası məhz təhlükəsizliklə inkişaf arasındakı birbaşa əlaqəni göstərir. Bu ölkələr dünyanın müxtəlif bölgələrində iqtisadi durğunluğun və sosial çətinliklərin artdığı bir zamanda müsbət inkişaf dinamikasını qoruyub saxlayırlar.
Bununla yanaşı, mövcud sabitlik arxayınlıq üçün əsas yaratmır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, TDT ölkələrinin ətrafında müharibələr gedir, həmin münaqişələrin nə zaman başa çatacağı görünmür və qarşıdurmaların coğrafiyası genişlənir. Azərbaycanın həm şimalında, həm də cənubunda müharibə aparan dövlətlərin yerləşməsi regiondakı təhlükəsizlik şəraitinin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Qarşıdurmaların qonşu ərazilərə yayılması, sərhədlər boyunca gərginliyin artması, qanunsuz silah və insan axınının yaranması dövlətlər üçün yeni risklər meydana çıxara bilər. Buna görə də regional proseslərin daim izlənilməsi və mümkün təhlükələrin qabaqcadan müəyyənləşdirilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.
TDT məkanında ictimai asayişin qorunması və terror təhdidlərinin nəzarətdə saxlanılması üzv ölkələrin təhlükəsizlik qurumlarının səmərəli fəaliyyətinin göstəricisidir. Lakin müasir təhdidlərin sərhəd tanımaması ayrı-ayrı dövlətlərin imkanları ilə kifayətlənməməyi tələb edir. Təhlükəsizliyə cavabdeh qurumlar arasında operativ məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi, təcrübənin bölüşdürülməsi və birgə fəaliyyət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi ümumi müdafiə imkanlarını gücləndirir. Təhdid baş verdikdən sonra onun nəticələrinin aradan qaldırılması ilə yanaşı, risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və profilaktik tədbirlərin görülməsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısının Bakıda keçirilməsi bu istiqamətdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə xidmət etmişdir. Təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərin mütəmadi görüşləri dövlətlərin qarşılaşdığı çağırışlar barədə birbaşa fikir mübadiləsinin aparılmasına, ümumi yanaşmaların müəyyən edilməsinə və əlaqələndirilmiş tədbirlərin hazırlanmasına imkan verir. Bu format həm də təşkilat daxilində təhlükəsizlik əməkdaşlığının institusional xarakter almasını göstərir.
Müasir təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindən biri enerji və nəqliyyat infrastrukturunun qorunmasıdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları olmadan ümumi təhlükəsizlikdən danışmaq mümkün deyil. TDT ölkələrinin ərazilərindən keçən enerji xətləri və nəqliyyat dəhlizləri yalnız həmin dövlətlər üçün deyil, daha geniş coğrafiya üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu infrastruktura yönələ biləcək təxribatların qarşısının alınması, yüklərin və enerji resurslarının fasiləsiz hərəkətinin təmin edilməsi ortaq fəaliyyət tələb edir.
Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşməklə TDT məkanının nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Ölkəmiz dünya bazarlarını enerji resursları ilə təmin edir, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji ehtiyatlarının Xəzər vasitəsilə beynəlxalq bazarlara çatdırılmasına şərait yaradır. Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının etibarlı fəaliyyəti, Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi və strateji infrastrukturun mühafizəsi Azərbaycanın regional təhlükəsizliyə verdiyi töhfənin mühüm tərkib hissəsidir.
Hazırkı dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyinə yönələn təhdidlər yalnız fiziki xarakter daşımır. Müxtəlif xarici mərkəzlər tərəfindən maliyyələşdirilən informasiya və ideoloji təsir vasitələri cəmiyyətlərin daxilində qarşıdurma yaratmağa, ictimai həmrəyliyi pozmağa və milli dəyərlərə zidd düşüncə tərzini yaymağa çalışır. Sosial şəbəkələrin və rəqəmsal platformaların geniş imkanlarından istifadə edən qüvvələr dezinformasiya, saxta məlumat və manipulyasiya vasitəsilə dövlət institutlarına etimadı zəiflətməyi hədəfləyirlər. Buna görə də informasiya məkanının qorunması və ideoloji təhlükəsizliyin təmin olunması milli təhlükəsizlik siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Belə təsirlərin əsas hədəflərindən biri gənc nəsildir. Həyat təcrübəsi və dünyagörüşü hələ formalaşmaqda olan gənclərin müxtəlif manipulyasiyalara məruz qalması cəmiyyətlərin gələcəyi üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Buna qarşı mübarizə yalnız məhdudlaşdırıcı tədbirlərlə deyil, sistemli maarifləndirmə, düzgün ideoloji iş və gənclərin faydalı əməkdaşlıq platformalarına cəlb olunması ilə aparılmalıdır. TDT çərçivəsində gənclər təşkilatlarının qarşılıqlı fəaliyyətinin gücləndirilməsi, forumların, konfransların və birgə layihələrin keçirilməsi gənc nəslin milli kimliyə, mənəvi dəyərlərə və Türk dünyasının ortaq ideallarına bağlılığını möhkəmləndirə bilər.
Azərbaycan ideoloji təxribatlara və milli maraqlara qarşı yönələn fəaliyyətə qarşı ardıcıl mübarizə aparır. Xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinə, ənənələrinə və həyat tərzinə bağlılığı cəmiyyətin yad təsirlər qarşısında dayanıqlılığını təmin edən mühüm amildir. Dövlətlə xalq arasında mövcud olan birlik, ictimai həmrəylik və milli maraqlar ətrafında birləşmək bacarığı ölkəmizin təhlükəsizliyinin etibarlı dayağıdır. Bununla belə, sabitliyi pozmağa yönələn cəhdlərin davam edəcəyi nəzərə alınmalı, dövlət və cəmiyyət daim ayıq-sayıq olmalıdır.
TDT məkanında təhlükəsizliyin qorunması ayrı-ayrı ölkələrin milli vəzifəsi olmaqla yanaşı, bütövlükdə Türk dünyasının ümumi məsuliyyətidir. Təhlükəsizlik qurumları arasında koordinasiyanın genişləndirilməsi, məlumat və təcrübə mübadiləsi, mümkün zəif nöqtələrin müəyyənləşdirilməsi, terror, ekstremizm, kibertəhlükələr və ideoloji təxribatlara qarşı ortaq mexanizmlərin yaradılması təşkilatın imkanlarını daha da artıracaqdır.
Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü yanaşma təhlükəsizliyə geniş və uzunmüddətli baxışı ifadə edir. Bu siyasətin mərkəzində təhdidlərin qarşısının vaxtında alınması, milli dövlətçiliyin qorunması, cəmiyyətlərin mənəvi dayanıqlılığının gücləndirilməsi və üzv ölkələrin əlaqələndirilmiş fəaliyyəti dayanır. TDT məkanında hökm sürən sabitlik və təhlükəsizlik təşkilatın beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, Türk dünyasının gələcək inkişafı üçün də möhkəm zəmin yaradır.

Mustafa Zeynalov,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü