Təhsil mühiti, milli kimlik və dövlətçilik məsuliyyəti

Təhsil yalnız bilik və bacarıqların mənimsədildiyi proses deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşdığı, vətəndaşlıq mövqeyinin yarandığı, cəmiyyətin gələcəyinin müəyyənləşdiyi mühüm sahədir. Məktəb uşağın həyata açılan ilk qapılarından biri olmaqla yanaşı, ona qanunlara hörmət, qarşılıqlı anlayış, məsuliyyət və birgəyaşayış mədəniyyəti aşılayan əsas ictimai mühitdir. Buna görə də təhsil müəssisələrində yaradılan mühit həm təhsilalanların hüquqlarına, həm də təhsilverənlərin peşəkar vəzifələrinə uyğun qurulmalıdır.
Azərbaycan cəmiyyətinin milli-mənəvi əsaslarını qorumaq, dövlətçilik ənənələrini yaşatmaq və gənc nəslə sağlam dünyagörüşü aşılamaq hər birimizin ortaq məsuliyyətidir. Bu məsuliyyətin həyata keçirilməsində ailə, məktəb və cəmiyyət bir-birini tamamlayan mühüm tərəflərdir. Uşaqlara milli kimliyimizə bağlılıqla yanaşı, qanunlara hörmət, fərqli düşüncələrə anlayış və başqalarının hüquqlarına həssas münasibət də öyrədilməlidir.
Son dövrlərdə təhsil müəssisələrində geyim qaydaları ilə bağlı aparılan müzakirələr bu məsələlərə daha geniş prizmadan yanaşmağı zəruri edir. Vahid məktəbli geyimi məktəb mühitində nizam-intizamın, bərabərlik prinsipinin və ümumi məktəb mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edən vasitələrdən biridir. Bu məsələnin mahiyyəti ayrı-ayrı insanların inancını müzakirə predmetinə çevirmək deyil, təhsil müəssisələrində qüvvədə olan qaydaların hüquqi əsaslarını, məqsədini və tətbiq mexanizmini düzgün anlamaqdır.
Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli dini inanclara qarşı münasibət kimi deyil, dövlət və ictimai həyatın qanunvericiliklə müəyyən edilmiş prinsiplər əsasında təşkil olunması kimi dərk edilməlidir. Dünyəvilik müxtəlif inanclara malik insanların hüquqlarının qorunmasını, dövlət idarəçiliyində və təhsil sistemində hüquqi normaların əsas götürülməsini nəzərdə tutur. Bu baxımdan, məktəblərdə geyim və davranış qaydaları şəxsi münasibətlərə və subyektiv yanaşmalara deyil, qanunvericiliyə və müvafiq normativ tələblərə əsaslanmalıdır.
Təhsilalanların hüquqları və təhsilverənlərin məsuliyyəti
Təhsil prosesinin mərkəzində uşaq dayanır. Onun təhlükəsizliyi, ləyaqətinin qorunması, keyfiyyətli təhsil almaq imkanlarının təmin edilməsi bütün qərar və yanaşmalarda əsas meyar olmalıdır. Heç bir şagird geyiminə, ailəsinin sosial vəziyyətinə, dünyagörüşünə və ya digər fərqlərinə görə alçaldılmamalı, ayrı-seçkiliyə məruz qalmamalıdır. Məktəbin əsas vəzifəsi uşaqları təhsildən uzaqlaşdırmaq deyil, onların təhsil hüququnu qorumaqla yanaşı, müəyyən edilmiş qaydalara məsuliyyətli münasibət formalaşdırmaqdır.
Bu prosesdə təhsilverənlərin üzərinə xüsusi məsuliyyət düşür. Müəllim yalnız fənnini tədris edən mütəxəssis deyil, eyni zamanda davranışı, ünsiyyəti, etik mövqeyi və şəxsi nümunəsi ilə şagirdlərin formalaşmasına təsir göstərən şəxsdir. Buna görə də təhsilverənlər həm peşə etikası normalarına, həm də təhsil sahəsində qüvvədə olan qaydalara əməl etməli, şagirdlərlə münasibətdə obyektivlik və ədalət prinsiplərini qorumalıdırlar.
Müəllimin nüfuzu sərt münasibətlə deyil, bilik, ədalət, məsuliyyət və qarşılıqlı etimadla möhkəmlənir. Təhsilalanlara qaydaları izah etmək, onların mahiyyətini anlaşılan şəkildə çatdırmaq, suallarını dinləmək və problemlərə pedaqoji həssaslıqla yanaşmaq təhsilverənin peşəkarlığının mühüm göstəriciləridir. Eyni zamanda, müəllimlərin öz hüquqlarının və qanuni maraqlarının qorunması, sağlam iş mühitində fəaliyyət göstərməsi də keyfiyyətli təhsilin vacib şərtlərindəndir.
Valideynlərin məsuliyyəti də bu məsələdə az əhəmiyyət daşımır. Ailə uşağa ilk növbədə öz davranışı ilə nümunə olmalı, onun hüquq və vəzifələri düzgün anlamasına kömək etməlidir. Məktəblə ailə arasında qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq münasibətləri qurulduqda həm uşağın maraqları qorunur, həm də təhsil mühitində yaranan çətinliklərin həlli asanlaşır.
Milli dəyərlər və hüquqi dövlət prinsipləri
Azərbaycançılıq ideyası xalqımızın dilini, mədəniyyətini, tarixini, milli kimliyini və dövlətçiliyini vahid mənəvi məfkurədə birləşdirir. Bu ideyanın yaşadılması yalnız milli irsimizin təbliği ilə məhdudlaşmır. O, eyni zamanda, vətəndaşlıq məsuliyyətini, cəmiyyət qarşısında borcu, qanunlara hörməti və ümumi mənafelərin qorunmasını ehtiva edir.
Milli-mənəvi dəyərlər insanın mənəvi inkişafında mühüm yer tutur. İslami dəyərlərin də tərbiyəvi mahiyyətində mərhəmət, dürüstlük, ədalət, xeyirxahlıq və insan ləyaqətinə hörmət kimi prinsiplər dayanır. Bu dəyərlər uşaqlara yalnız sözlə deyil, gündəlik davranış, ailə münasibətləri, müəllim nümunəsi və ictimai mühit vasitəsilə aşılanmalıdır. Bununla yanaşı, milli və dini dəyərlərə münasibət insanların hüquqlarına, qanun qarşısında bərabərliyinə və dünyəvi dövlətin hüquqi əsaslarına hörmətlə uzlaşmalıdır.
Cəmiyyətdə həmrəyliyin qorunması üçün fərqli baxışlara malik insanların bir-birini dinləməsi, hüquq və vəzifələr arasında tarazlığın gözlənilməsi vacibdir. Qaydaların məqsədi qarşıdurma yaratmaq deyil, ümumi təhsil mühitinin təhlükəsizliyini, nizamını və bərabər imkanlarını təmin etməkdir. Buna görə də mübahisəli məsələlərin həlli emosional ittihamlardan uzaq, hüquqi maarifləndirmə, aydın izah və ardıcıl, ədalətli tətbiq yolu ilə aparılmalıdır.
Unutmamalıyıq ki, bu gün məktəb partası arxasında əyləşən uşaqlar sabah ölkəmizin inkişafında, dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsində və cəmiyyətimizin gələcəyinin qurulmasında iştirak edəcəklər. Onlara həm milli kimliyimizə bağlılığı, həm insan ləyaqətinə hörməti, həm də hüquqi dövlət prinsiplərinə məsuliyyətli münasibəti aşılamaq ümumi vəzifəmizdir.
Güclü təhsil sistemi yalnız bilikli şagirdlər deyil, hüquqlarını və vəzifələrini dərk edən, milli dəyərlərinə bağlı, qanunlara hörmətlə yanaşan vətəndaşlar yetişdirir. Bu məqsədə çatmaq üçün təhsilalanların hüquqları ilə təhsilverənlərin məsuliyyəti arasında sağlam tarazlıq yaradılmalı, ailə, məktəb və cəmiyyət vahid məqsəd naminə əməkdaşlıq etməlidir. Çünki dövlətin gələcəyi yalnız öyrədilən biliklərlə deyil, həmin biliklər əsasında formalaşan düşüncə, mənəviyyat və vətəndaşlıq mövqeyi ilə müəyyən olunur.
Bəhruz Ramazanov

YAP Qusar rayon təşkilatının məsləhətçisi