Təhsil sistemi cəmiyyətin gələcək inkişafıdır

Təhsil sistemi hər bir cəmiyyətin gələcək inkişaf vektorunu müəyyən edir, intellektual potensialını formalaşdırır. Məktəb mühitinin sağlam, təhlükəsiz, nizam-intizamlı və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan bir ab-havada qurulması üçün müxtəlif tənzimləyici mexanizmlər mövcuddur ki, bunların da arasında geyim qaydaları və xarici görünüş mədəniyyəti xüsusi yer tutur. Qədim dövrlərdən bəri geyim təkcə fiziki bədəni qoruyan bir vasitə deyil, həm də insanın daxili dünyasının, cəmiyyətə baxışının, əxlaqi dəyərlərinin və aid olduğu qrupa münasibətinin vizual ifadəsi olmuşdur.

          Məktəb mühitində geyim mədəniyyətinin tənzimlənməsi heç də birtərəfli məhdudiyyət və ya inzibati təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirilməməlidir; əksinə, bu, təhsil prosesinin iştirakçısı olan hər bir kəsin hüquq və azadlıqlarının digər şəxslərin hüquqları ilə harmoniya təşkil etməsini təmin edən sosial müqavilədir. Şagirdlər baxımından yanaşdıqda, məktəb forması uşaqların gündəlik həyatında "şəxsi məkan" ilə "ictimai məkan" arasında körpü rolunu oynayır. Hər bir uşaq fərqli sosial, iqtisadi və mədəni mühitdən gəlir. Ailələrin maddi imkanlarındakı fərqliliklər təbii olaraq uşaqların gündəlik geyim tərzi və brend seçimlərində də özünü büruzə verə bilər. Vahid məktəb formasının tətbiqi mənfi tendensiyaların qarşısını alır, sinif otağında hər kəsin bərabər hüquqlu təhsilalan olduğu hissini gücləndirir. Uşaq dərk edir ki, əsas dəyər onun geyiminin qiyməti deyil, zəkası, intizamı, təşəbbüskarlığı və əldə etdiyi biliklərdir.

Şagirdlərin geyim formalarının seçilməsi zamanı yalnız vizual bərabərlik deyil, həm də uşaqların fizioloji inkişafı, sağlamlığı və təhlükəsizliyi qəti şəkildə əsas götürülür. Məktəb yaşı uşaqların intensiv böyüdüyü, skelet sisteminin formalaşdığı və metabolizmin sürətli olduğu bir dövrdür. Buna görə də təhsilalanların geyimlərinin istehsalında istifadə olunan materialların keyfiyyəti birincidərəcəli əhəmiyyət daşıyır. Sintetik və tərkibində zərərli kimyəvi birləşmələr olan parçaların istifadəsi uşaqlarda müxtəlif allergik reaksiyalara, dəri xəstəliklərinə və uzunmüddətli oturuş zamanı fiziki narahatlığa səbəb ola bilər. Tələblərə uyğun olaraq, məktəb formaları adətən tərkibində təbii liflərin üstünlük təşkil etdiyi, havalandırma qabiliyyəti yüksək olan, hərəkəti məhdudlaşdırmayan elastik və rahat parçalardan hazırlanmalıdır. Geyim formalarının rəng palitrasına gəldikdə isə, insan psixologiyasına təsirlər nəzərə alınaraq adətən tünd göy, tünd yaşıl, tünd qəhvəyi, boz və ya qara kimi sakit, neytral çalarlara üstünlük verilir. Bu rənglər şagirdlərin sinifdə diqqətini yayındırmır, əksinə onların emosional fonunu tarazlayır, beyinin tədris prosesinə və intellektual fəaliyyətə daha dərin köklənməsinə şərait yaradır.

          Geyim qaydaları yalnız formanın özü ilə məhdudlaşmır; şagirdlərin xarici görünüşü, saç düzümü, gigiyenik vərdişləri və ümumi səliqə-sahmanı da bu sistemin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Şagirdlərin saçlarının səliqəli şəkildə yığılması, dırnaqların vaxtında tutulması, ayaqqabıların təmiz və rahat olması, məktəbəqədər gigiyenik qaydalara tam riayət olunması onların həm özlərinə, həm də ətrafdakılara olan hörmətinin göstəricisidir. Gigiyena qaydalarına riayət edilməsi həm də kollektiv daxilində sağlam sanitariya-gigiyena şəraitinin qorunmasına xidmət edir. Şagirdin hər səhər məktəbə səliqəli geyimdə gəlməsi onda məsuliyyət hissini artırır, özünə nəzarət mexanizmini işə salır və gündəlik həyatda nizam-intizama riayət etməyi adət halına gətirir.

           Məktəb daxilində təhsilalanlarla yanaşı, təhsilverənlərin – müəllimlərin də geyim qaydaları cəmiyyətin diqqət mərkəzindədir və müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Müəllim peşəsi qədimdən bəri müqəddəs və yüksək nüfuza malik bir peşə olub. Cəmiyyətdə müəllim obrazı hər zaman bilik mənbəyi, mənəviyyat carçısı və ən əsası, böyüməkdə olan nəsil üçün canlı örnək deməkdir. Şagirdlər psixoloji xüsusiyyətlərinə görə bəyəndikləri, hörmət etdikləri müəllimlərin davranışlarını, danışıq tərzini və hətta geyim üslubunu şüuraltı olaraq təqlid edirlər. Buna görə də pedaqoji işçilərin geyim tərzi hər zaman işgüzar üslubun, klassik zövqün və yüksək mədəniyyətin etalonu olmalıdır. Müəllimin sinif otağına səliqəli, zövqlü, lakin həddindən artıq dəbdəbəli və ya diqqəti yayındıran elementlərdən uzaq geyimdə daxil olması şagirdlərdə həmin fənnə və ümumilikdə təhsil ocağına qarşı dərin hörmət hissi formalaşdırır.

           Pedaqoji işçilər üçün müəyyən edilən etik davranış və geyim standartları həm də kollektiv daxilində sağlam peşəkar mühitin yaradılmasına xidmət edir. Müəllimlər arasında bərabərlik, qarşılıqlı peşəkar hörmət və işgüzar ab-hava məhz bu cür qaydaların tətbiqi ilə tənzimlənir. Müəllimin xarici görünüşünün səliqəli olması valideynlərin də məktəbə və pedaqoji kollektivə olan etibarını artırır. Valideyn övladını təhsil almaq üçün məktəbə göndərərkən əmin olmalıdır ki, onun qarşısında dayanan müəllim təkcə elmi bilikləri ötürmür, həm də həyatı dərketmə, estetik zövq və mənəvi dəyərlər aşılamaq gücünə malik kamil bir şəxsiyyətdir. Geyim mədəniyyəti bu mənada müəllimin daxili intellektual zənginliyinin xarici dünyaya açılan pəncərəsidir. Bu prosesdə ailənin və valideynlərin rolu da danılmazdır. Məktəb ilə ailə arasında sıx əməkdaşlıq olmadan təhsilalanların geyim qaydalarına riayət etməsini təmin etmək çətin olarardı. Valideynlər övladlarında məktəbəqədər yaşlardan etibarən formaya sevgi, səliqə-sahmana hörmət və qaydalara tabe olmaq mədəniyyətini tərbiyə etməlidirlər. Bəzən yeniyetmələrin yaş dövrü ilə əlaqədar olaraq geyim qaydalarına etiraz etməsi, modaya uyğunlaşmaq istəməsi və ya müəyyən istisnalar tələb etməsi halları baş verir. Belə vəziyyətlərdə valideynlərin məktəb rəhbərliyi və müəllimlərlə birlikdə uşağa düzgün izahat verməsi, qaydaların mahiyyətini anlamasına kömək etməsi vacibdir.

          Ümumtəhsil məktəblərində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyim qaydaları sadəcə zahiri görünüşü tənzimləyən inzibati sənəd deyil, dərin məzmunlu sosial-pedaqoji və estetik bir konsepsiyadır. Bu qaydalar məktəb daxilində sosial bərabərliyi qoruyur, şagirdlərin sağlamlığını və fiziki rahatlığını təmin edir, diqqətin tədrisə yönəlməsinə şərait yaradır, eyni zamanda müəllimlərin pedaqoji nüfuzunu və peşəkar etikasını möhkəmləndirir. Gələcəyin savadlı, intizamlı, vətənpərvər və estetik zövqə malik vətəndaşlarının yetişdirilməsində məktəb mühiti müstəsna rol oynayır və bu prinsiplərin qorunması təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə güclü təkan verir.

Qadir İbrahimov

YAP Culfa rayon təşkilatının sədri