“Təhsil sistemi şagirdyönümlü elan edilsə də, praktikada şagird amili nəzərə alınmır” TƏHSİL EKSPERTİ

Azərbaycanda buraxılış imtahanları tədris ili bitmədən, mart və bəzi hallarda aprel aylarında keçirilir.

Bu imtahanlar 9 və 11-ci siniflərin proqram materiallarını əhatə edir.

Maraqlıdır, tədris prosesi hələ davam etdiyi halda, bu yanaşma nə dərəcədə düzgündür?

Gununsesi.info-ya danışan təhsil eksperti Elşən Qafarov məsələyə aydınlıq gətirib:

“Dövlət İmtahan Mərkəzinin buraxılış imtahanlarını tədris ilinin başa çatmasına 12–14 həftə qalmış keçirməsi mövcud qaydalara ziddir. Çünki buraxılış imtahanı yekun attestasiyadır. Yekun attestasiya isə 9-cu və 11-ci siniflər üzrə, yəni ümumi orta və tam orta təhsil səviyyələrində tədris olunmuş proqram materiallarının Azərbaycan dili (tədris dili), xarici dil və riyaziyyat fənləri üzrə qiymətləndirilməsi deməkdir.

Tədris ili iyunun 14-də başa çatır. Proqramın bitməsinə 12–14 həftə qalmış onun yekun attestasiya ilə qiymətləndirilməsini doğru hesab etmirik. Dövlət İmtahan Mərkəzi bildirir ki, imtahanın keçirildiyi tarixdən sonrakı dövrdə tədris olunacaq materiallar imtahana salınmır. Lakin nəzərə alsaq ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 24 fevral 2020-ci il tarixli 66 nömrəli qərarına əsasən tədris ilinin müddəti 34 həftədir, bu halda 12–14 həftə ümumi müddətin təxminən 40 faizinə bərabərdir. Yəni tədris materiallarının keçirilməsi üçün müəyyən edilmiş vaxtın 40 faizi başa çatmamış imtahanın keçirilməsi absurddur.

Məsələnin digər tərəfi də var. Hörmətli Məleykə xanım bildirir ki, situasiya tipli sualların yoxlanılması üçün böyük vaxt tələb olunur. Biz isə bildiririk ki, əgər bu tip suallar ölkənin təhsil sistemində bu qədər qarışıqlıq və problem yaradırsa, o zaman situasiya tipli suallar ya başqa alternativlə əvəz edilməli, ya da ümumiyyətlə ləğv olunmalıdır. Qaydalara əsasən, 9-cu sinif üzrə yekun attestasiya 5–9-cu siniflərdə keçirilən materiallar əsasında aparılmalıdır. Halbuki tədris ilinin təxminən 40 faizi hələ bitməmiş attestasiya keçirilir. Eyni vəziyyət 11-ci siniflərə də aiddir: 5–11-ci sinif materialları üzrə imtahan keçirilir, amma tədris prosesi davam edir”.

Təhsil eksperti qeyd edib ki, bu yanaşma süni şəkildə repetitorluğun sürətlə yayılmasına gətirib çıxarır.

O problemin çıxış yollarına da toxunub:

“Birincisi, situasiya tipli suallar imtahandan çıxarılmalı və ya daha tez yoxlanıla bilən alternativ suallarla əvəz olunmalıdır.

İkincisi, buraxılış imtahanları iyunun birinci yarısında – iyunun 1-dən 14-dək keçirilməlidir.

Bu, repetitorluğa tələbatın əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına, uşaqların həddindən artıq yüklənməməsinə səbəb olar. Hazırda uşaqlar bayram bilmir, şənbə-bazar tanımır, gecə-gündüz dərs oxuyur, çünki mart ayında imtahan keçirilir. Düşünürəm ki, bu problem süni şəkildə yaradılıb. Situasiya tipli sualların yoxlanılmasının çətinliyini əsas gətirərək imtahanların mart-aprel aylarında keçirilməsi doğru yanaşma deyil.

Azərbaycan təhsilində əsas diqqət mərkəzində uşaq, şagird olmalıdır. Təhsil sistemi şagirdyönümlü elan edilsə də, praktikada şagird amili nəzərə alınmır, əksinə, şagirdlər istismar olunur. Bu barədə fikrimizi dəfələrlə səsləndirmişik və birmənalı şəkildə bildiririk ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi buraxılış imtahanlarını iyunun 1-dən 14-dək keçirməlidir. Situasiya tipli suallar isə ya ləğv edilməli, ya da daha tez qiymətləndirilə bilən alternativlərlə əvəz olunmalıdır”.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info